الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۲۴۲

علي بن ابراهيم عن ابيه و علي بن محمد القاساني جميعا عن القاسم بن محمد الاصبهاني عن سليمان بن داود المنقري عن حفص بن غياث قال قال ابو عبد الله ع :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۲۶۹ از حفص بن غیاث، گوید: امام صادق (ع) فرمود: ای حفص، هر که صبر کند، اندکی صبر کرده و هر که بی‏تابی کند، اندکی بی‏تابی کند، سپس فرمود: بر تو باد که در کارت صبر پیشه کنی، زیرا خدا محمد (ص) را مبعوث کرد و او را به صبر و نرمش دستور داد و فرمود (۱۰ سوره مزمل): «صبر کن بر آنچه می‏گویند و به خوشی از آنها کناره کن (۱۱) مرا با نعمت خوارگانی که تو را تکذیب کنند باز گذار» و فرمود تبارک و تعالی (۳۵ سوره فصلت): «دفاع کن بدان چه نیکوتر است بدی را تا به ناگاه آنکه میان تو و او دشمنی است، گویا دوستی صمیمی باشد (۳۶) و بر نخورند آن را جز آن کسانی که صبر کردند و بر نخورد بدان جز صاحب بهره فراوان» پس رسول خدا (ص) صبر کرد تا به او وصله‏های بزرگی چسباندند (چون سحر و جنون و کذب) و او را بدان‏ها متهم کردند، پس سینه او تنگ شد و خدا عز و جل به او آیه نازل کرد (۹۷ سوره حجر): «و محققاً می‏دانیم که دل تنگ شدی از آنچه که می‏گویند (۹۸) پس تسبیح گو پروردگارت را و بوده باش از سجده‏کننده‏ها» سپس او را تکذیب کردند و متهم نمودند و از آن غمنده شد و خدای عز و جل فرو فرستاد (۳۳ سوره انعام): «و محققاً می‏دانیم که تو را غمنده کند آنچه را که می‏گویند، به راستی آن‏ها تو را دروغ گو نشمارند بلکه ستمکاران آیات ما را انکار کنند (۳۴) محققاً چه رسولانی پیش از تو تکذیب شدند و صبر کردند بر آنچه تکذیب شدند و آزار کشیدند تا یاری ما برای آن‏ها رسید» پس پیغمبر خود را به صبر و شکیبائی گرفت و آنها از حد گذشتند و خدا تبارک و تعالی را به زبان آوردند و او را تکذیب کردند، پیغمبر فرمود: من برخوردم و خاندانم و آبرویم، صبر کردم و بر معبود خود صبر نتوانم، خدا عز و جل بر او فرو فرستاد (۳۸ سوره ق): «و محققاً آفریدم آسمان‏ها و زمین را و آنچه در میان آن‏ها است در شش روز و هیچ خستگی به ما نرسید، تو صبر کن به هر آنچه می‏گویند» و پیغمبر در هر حال صبر کرد تا مژده عترت ائمه وی را به او دادند و آنها را هم توصیف به صبر کردند و خدا جل ثنائه فرمود (۲۴ سوره سجده): «و آنها را ائمه ساختیم که به امر ما رهبری می‏کنند چون صبر کردند و بودند که به آیات ما یقین داشتند» در اینجا پیغمبر فرمود: صبر از ایمان چون سر است از تن و خدا عز و جل از او قدردانی کرد و فرو فرستاد (۱۳۶ سوره اعراف): «عملی شد بهترین فرمایش پروردگارت برای بنی اسرائیل به واسطه آنچه که صبر کردند و واژگون کردیم آنچه را فرعون و قومش می‏ساختند و آنچه را از دستگاه خود می‏گستردند- یعنی از درخت و باغ و ساختمان که به وجود می‏آوردند-» رسول خدا (ص) فرمود: این مژده و انتقام است و خدا عز و جل برای او نبرد با مشرکان را مباح کرد و فرو فرستاد (۶ سوره توبه): «بکشید مشرکان را هر کجا یافتیدشان و بگیریدشان و محاصره‏شان کنید و به هر کمین گاهی بر سر راهشان بنشنید» (۱۹۱ سوره بقره): «بکشید آنها را هرجا برخوردید و بر آنها دست یافتید» خدا آن‏ها را به دست رسول خدا (ص) و دوستانش کشت و ثواب صبرش را برای او مقرر داشت با آنچه در آخرت برایش ذخیره کرد، هر که صبر کند و تقرب به خدا خواهد، از دنیا نرود تا خدا دیده او را در باره دشمنانش روشن کند با آنچه در آخرت برای او ذخیره کند. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۱۴۰ امام صادق علیه السّلام فرمود: ای حفص، هر که صبر کند، اندکی صبر کرده و هر که بیتابی کند، اندکی بیتابی کرده (زیرا عمر کوتاهست و مصیبات کوتاه‏تر). سپس فرمود: در هر کاری صبر را از دست مده، زیرا خدای عز و جل محمد صلی اللَّه علیه و آله را مبعوث فرمود و او را امر بصبر و مدارا کرد و فرمود: «بر آنچه میگویند صبر کن و از آنها ببر، بریدنی نیکو، مرا با تکذیب کنان نعمت دار واگذار- ۱۱ سوره ۷۳» و باز خدای تبارک و تعالی فرمود: «بدی را بآنچه نیکوتر است دفع کن، تا آنکه میان تو و او دشمنی است، مانند دوستی مهربان شود، و این خصلت را جز کسانی که صبر کنند بر نخورند و جز بهره‏دار بزرگ درنیابد، ۳۶ سوره ۴۱». رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله هم صبر نمود تا او را بامور بزرگی نسبت دادند و متهم کردند (مانند سحر و جنون و کذب) او دلتنگ شد، خدای عز و جل این آیه نازل فرمود: «ما میدانیم که تو سینه‏ات از آنچه میگویند تنگ می‏شود، با ستایش پروردگارت تسبیح‏گوی و از سجده گزاردن باشد، ۹۸ سوره ۱۵» سپس تکذیبش کردند و متهمش نمودند، از آنرو غمگین شد و خدای عز و جل نازل فرمود که: «ما میدانیم که سخنان آنها ترا غمگین میکند، آنها ترا تکذیب نمیکنند، بلکه ستمگران آیات خدا را انکار میکنند پیش از تو نیز پیغمبرانی تکذیب شدند و بر تکذیب شدن و اذیت دیدن صبر کردند تا نصرت ما بآنها رسید ۳۴- سوره ۶». پس پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله خود را بصبر ملزم ساخت، تا آنها تجاوز کردند و خدای تبارک و تعالی را بزبان آوردند و او را تکذیب کردند، پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله فرمود: در باره خودم و خاندان و آبرویم صبر کردم، ولی نسبت ببد گفتن بمعبودم صبر ندارم، خدای عز و جل نازل فرمود که: «ما آسمانها و زمین و فضا را در شش روز آفریدیم و هیچ خستگی بما نرسد بر آنچه میگویند صبر کن، ۳۸ سوره ۵۰». پس پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله در همه احوال صبر کرد، تا بامامان از عترتش باو مژده دادند و آنها را بصبر معرفی کردند و خدا- جل ثناءه- فرمود: «چون صابر بودند و بآیات ما یقین داشتند، ایشان را پیشوایانی ساختیم که بامر ما هدایت کنند، ۲۴ سوره ۳۲» در این هنگام پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله فرمود: صبر نسبت بایمان مانند سر است نسبت بتن، پس خدای عز و جل هم از صبر او شکرگزاری کرد و نازل فرمود «کلمه نیکوی پروردگارت در باره پسران اسرائیل بپاداش صبری که کرده بودند، انجام یافت و آنچه را فرعون و قومش میساختند و (اشجار و کاخهائی که) بر می‏افراشتند. واژگون کردیم ۱۳۷ سوره ۷». پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله فرمود: این بشارتست و انتقام، پس خدای عز و جل نبرد و کشتار مشرکین را باو اجازه فرمود و نازل کرد که: «مشرکان را هر کجا یافتید بکشید و بگیرید و محاصره کنید، و در هر کمینگاهی سر راهشان بنشینید، ۶ سوره ۹» «آنها را بکشید هر کجا یافتید، ۱۹۱ سوره» پس خدا آنها را بدست پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله و دوستانش بکشت و آن را پاداش صبرش قرار داد، علاوه بر آنچه در آخرت برایش ذخیره کرد، پس هر که صبر کند و بحساب خدا گذارد، از دنیا نرود تا آنکه خدا چشمش را در باره (سرکوبی) دشمنانش روشن کند، علاوه بر آنچه در آخرت برایش ذخیره کند. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۲۳۹ علی بن ابراهیم، از پدرش و علی بن محمد قاسانی هر دو، از قاسم بن محمد اصبهانی، از سلیمان بن داود منقری، از حفص بن غیاث روایت کرده است که گفت: امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که: «ای حفص! به درستی که هر که صبر کند، صبرِ کمی باید کرد، و هر که جزع و بی‏تابی کند، جزع کمی باید کرد». بعد از آن فرمود: «بر تو باد که صبر کنی در همه امور خویش؛ زیرا که خدای عز و جل محمد صلی الله علیه و آله را به پیغمبری مبعوث گردانید؛ پس او را به صبر و مدارایی امر فرمود، و فرمود: «وَ اصْبِرْ عَلی‏ ما یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلًا* وَ ذَرْنِی‏ وَ الْمُکَذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَةِ» «۱» (و ترجمه آن در باب آیات ولایت گذشت). و آن جناب- تبارک و تعالی- فرمود که: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَداوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ* وَ ما یُلَقَّاها إِلَّا الَّذِینَ صَبَرُوا وَ ما یُلَقَّاها إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ» «۲»». (و در قرآن لفظ السّیّئة [که در برخی نسخ کافی هست‏] بعد از أحسَن موجود نیست؛ بلکه پیش از لفظ ادْفَعْ واقع است. و نظم آیه چنین است که: «وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّیِّئَةُ ادْفَعْ» «۳» تا آخر آن‏چه مذکور شد. و ترجمه آن این است که: برابر نیستند نیک و بد. دفع کن به آن نیکی که، در نفس‏الامر آن، نیکوتر است بدی را؛ پس ناگاه آن کسی که میان تو و میان او دشمنی است، گویا که او دوستی است کارساز، مانند خویشِ مهربان. و داده نشوند این خصلت نیک را که مقابله بدی است به نیکی، مگر آنان که صبر کردند و شکیبایی نمودند. و عطا کرده نمی‏شود این خلیقه پسندیده را، مگر صاحب بهره بزرگ) و حضرت فرمود: «پس آن حضرت صلی الله علیه و آله صبر نمود، تا به مرتبه‏ای که مصیبت‏های بزرگ را به او رسانیدند، و او را در آن ورطه‏ها انداختند؛ پس سینه آن حضرت تنگ شد. بعد از آن، خدای عز و جل این آیه را فرو فرستاد که: «وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِما یَقُولُونَ* «۴» فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السَّاجِدِینَ» «۵» (و ترجمه آیه اوّل در باب اشاره و نصّ بر امیرالمؤمنین علیه السلام گذشت)، و ترجمه آیه دویم این است که: «پس تسبیح کن در حالی که مقترن باشد به حمد پروردگار تو، و باش از جمله نمازگزارندگان یا سجده‏کنندگان». و حضرت فرمود: «پس آن حضرت را تکذیب کردند و او را متّهم ساختند؛ پس از برای آن اندوهناک شد، و خدای عز و جل این آیه را فرستاد که: «قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لا یُکَذِّبُونَکَ وَ لکِنَّ الظَّالِمِینَ بِآیاتِ اللَّهِ یَجْحَدُونَ* «۶» وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلی‏ ما کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتَّی أَتاهُمْ نَصْرُنا» «۷» و ترجمه آیه اوّل در باب مذکور گذشت، و ترجمه آیه دویّم این است که: «و هر آینه به حقیقت که تکذیب شدند پیغمبرانی چند که پیش از تو بودند؛ پس شکیبایی کردند بر آن‏چه ایشان را تکذیب نمودند، و آزار و __________________________________________________ (۱). مزمل، ۱۰ و ۱۱. و مرا با تکذیب کنندگان توانگر و مرفه وابگذار. (۲). فصّلت، ۳۴ و ۳۵. (۳). فصّلت، ۳۴. (۴). و بی گمان ما می‏دانیم که سینه‏ات از گفته‏های آنان تنگ می‏شود. (۵). حجر، ۹۷ و ۹۸. (۶). بی گمان می‏دانیم که آنچه آنان می‏گویند تو را اندوهگین می‏کند، البته آنان تو را تکذیب نمی‏کنند بلکه آن‏ستمکاران آیات الهی را انکار می‏کنند. (۷). انعام، ۳۳ و ۳۴. رنج به ایشان رسانیدند، تا وقتی که آمد ایشان را یاری کردن ما، که ایشان را بر تکذیب کنندگان یاری دادیم». و حضرت فرمود که: «پیغمبر صلی الله علیه و آله نفس خویش را الزام کرد که صبر کند؛ پس ایشان از حد درگذشتند، و خدای- تبارک و تعالی- را به بدی ذکر کردند و آن جناب را تکذیب نمودند. پیغمبر فرمود که: در باب خود و کسان خود و عِرض خود صبر کردم، و مرا صبری بر ذکر خدای خویش نیست که او را به بدی یاد کنند؛ پس خدای عز و جل این آیه را فرو فرستاد که: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ وَ ما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ* فَاصْبِرْ عَلی‏ ما یَقُولُونَ» «۱»؛ یعنی: «و هر آینه به حقیقت که آفریدیم آسمان‏ها و زمین و آن‏چه را که در میان آنها و این است، در مقدار شش روز که از یکشنبه است تا جمعه، و نرسید ما را هیچ ماندگی و رنجی تا به سبب آن آسایش کنیم؛ پس شکیبایی کن بر آن‏چه می‏گویند». حضرت فرمود: «پس رسول خدا صلی الله علیه و آله صبر کرد در همه حالات خویش. بعد از آن، خدا او را مژده داد در باب خویشانِ خویش به [قراردادن‏] ائمه- علیهم‏السّلام- [از میان آنها] و ایشان را به صبر وصف کرد؛ پس آن جناب- جلّ‏وعزّ- فرمود: «وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ کانُوا بِآیاتِنا یُوقِنُونَ» «۲»؛ یعنی: «و گردانیدیم و قرار دادیم از ایشان امامان و پیشوایانی چند، که راه نمودند مردم را به فرمان ما، چون صبر کردند و به آیت‏های ما چنان بودند که یقین داشتند». حضرت فرمود: «پس در نزد این بشارت، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود که: صبر نسبت به ایمان، به منزله سر است نسبت به تنِ تو. خدای عز و جل این قول را از برای آن حضرت شکر کرد. بعد از آن، خدای عز و جل این آیه را فرو فرستاد: «وَ تَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنی‏ عَلی‏ بَنِی إِسْرائِیلَ بِما صَبَرُوا وَ دَمَّرْنا ما کانَ یَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما کانُوا یَعْرِشُونَ» «۳»؛ یعنی: «و تمام گشت سخن و وعده پروردگار تو بر پسران یعقوب، به سبب آنکه صبر کردند. و خراب کردیم آن‏چه را که ساخته و راست‏کرده فرعون و گروه او بود، و آن‏چه را که ایشان برافراشته بودند از تاک‏ها یا بناها». و حضرت فرمود: «پس پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود که: این بشارت و انتقام است. بعد از آن، خدای عز و جل کارزار با مشرکان را از برای آن حضرت مباح کرد، و این آیه را فرو فرستاد که: «فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ» «۴»».- و در صدر آیه، __________________________________________________ (۱). ق، ۳۸ و ۳۹. (۲). سجده، ۲۴. (۳). اعراف، ۱۳۷. (۴). توبه، ۵. فاء موجود است که جواب شرط سابق است- یعنی: «فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ» «۱» و ترجمه آیه: «پس چون بگذرد ماه‏های حرام- که مراد از آن معلوم شد- پس بکشید مشرکان را در هر جا که ایشان را بیابید، و بگیرید ایشان را به اسیری، و ایشان را باز دارید از طواف مسجدالحرام، و از تصرّف کردن در بلاد اسلام، و بنشینید از برای ایشان در هر کمین‏گاهی- یعنی ممرّها را بر ایشان ببندید تا متفرّق نشوند-». «وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ» «۲»؛ یعنی: «و بکشید ایشان را در هر جا که ایشان را بیابید». و حضرت فرمود که: «خدا ایشان را کشت به دست رسول خدا صلی الله علیه و آله و دوستان آن حضرت، و از برایش ثوابِ صبری که کرده بود قرار داد، با آن‏چه از برایش ذخیره کرده است در آخرت؛ پس هر که صبر کند و مزد آن را از خدا طلبد، از دنیا بیرون نرود تا آنکه خدا چشم او را روشن گرداند در باب دشمنانش، با آن‏چه از برایش ذخیره می‏فرماید در آخرت». __________________________________________________ (۱). توبه، ۵. (۲). بقره، ۱۹۱.