→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۴۱۲
حدیث حضرت محمد (ص) در کتاب الکافي جلد ۲ کتاب الإيمان و الکفر بَابُ التَّوَاضُع
کتاب الإيمان و الکفر · روایت شده از حضرت محمد صلی الله علیه و آله
سند
علي بن ابراهيم عن ابيه عن هارون بن مسلم عن مسعده بن صدقه عن ابي عبد الله ع قال :
أَرْسَلَ اَلنَّجَاشِيُ إِلَى جَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ أَصْحَابِهِ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ وَ هُوَ فِي بَيْتٍ لَهُ جَالِسٌ عَلَى اَلتُّرَابِ وَ عَلَيْهِ خُلْقَانُ اَلثِّيَابِ قَالَ فَقَالَ جَعْفَرٌ ع فَأَشْفَقْنَا مِنْهُ حِينَ رَأَيْنَاهُ عَلَى تِلْكَ اَلْحَالِ فَلَمَّا رَأَى مَا بِنَا وَ تَغَيُّرَ وُجُوهِنَا قَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي نَصَرَ مُحَمَّداً وَ أَقَرَّ عَيْنَهُ أَ لاَ أُبَشِّرُكُمْ فَقُلْتُ بَلَى أَيُّهَا اَلْمَلِكُ فَقَالَ إِنَّهُ جَاءَنِي اَلسَّاعَةَ مِنْ نَحْوِ أَرْضِكُمْ عَيْنٌ مِنْ عُيُونِي هُنَاكَ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ نَصَرَ نَبِيَّهُ مُحَمَّداً ص وَ أَهْلَكَ عَدُوَّهُ وَ أُسِرَ فُلاَنٌ وَ فُلاَنٌ وَ فُلاَنٌ اِلْتَقَوْا بِوَادٍ يُقَالُ لَهُ بَدْرٌ كَثِيرِ اَلْأَرَاكِ لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ حَيْثُ كُنْتُ أَرْعَى لِسَيِّدِي هُنَاكَ وَ هُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي ضَمْرَةَ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ أَيُّهَا اَلْمَلِكُ فَمَا لِي أَرَاكَ جَالِساً عَلَى اَلتُّرَابِ وَ عَلَيْكَ هَذِهِ اَلْخُلْقَانُ فَقَالَ لَهُ يَا جَعْفَرُ إِنَّا نَجِدُ فِيمَا أَنْزَلَ اَللَّهُ عَلَى عِيسَى ع أَنَّ مِنْ حَقِّ اَللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ أَنْ يُحْدِثُوا لَهُ تَوَاضُعاً عِنْدَ مَا يُحْدِثُ لَهُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَلَمَّا أَحْدَثَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِي نِعْمَةً بِمُحَمَّدٍ ص أَحْدَثْتُ لِلَّهِ هَذَا اَلتَّوَاضُعَ فَلَمَّا بَلَغَ اَلنَّبِيَّ ص قَالَ لِأَصْحَابِهِ إِنَّ اَلصَّدَقَةَ تَزِيدُ صَاحِبَهَا كَثْرَةً فَتَصَدَّقُوا يَرْحَمْكُمُ اَللَّهُ وَ إِنَّ اَلتَّوَاضُعَ يَزِيدُ صَاحِبَهُ رِفْعَةً فَتَوَاضَعُوا يَرْفَعْكُمُ اَللَّهُ وَ إِنَّ اَلْعَفْوَ يَزِيدُ صَاحِبَهُ عِزّاً فَاعْفُوا يُعِزَّكُمُ اَللَّهُ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۳۶۵
از امام صادق (ع) فرمود: نجاشی (پادشاه حبشه) فرستاد نزد جعفر بن ابی طالب و یارانش (که از فشار کفار قریش به حبشه گریخته بودند) و آنها را خواست و بر نجاشی وارد شدند و او در خانهاش روی خاک نشسته بود و جامههای کهنهای در بر داشت فرمود: جعفر گفته: چون او را با این حال دیدیم از او نگران شدیم (که مبادا بر ما خشم کرده و خود را به این وضع در آورده باشد) چون هراس ما و چهره رنگ پریده ما را دید گفت: سپاس خدائی را سزا است که محمد را یاری کرد و چشمش را روشن ساخت، آیا به شما یک مژدهای ندهم؟ گفتم: پادشاها چرا، گفت: اکنون یکی از دیدهبانهای من از سرزمین شما آمد و به من گزارش داد که خدا عز و جل محمد را یاری کرده و دشمن او را نابود ساخته و فلان و فلان و فلان در هنگام برخورد با مسلمانان در دره به نام (بدر) اسیر شدند، آن درّه درخت اراک فراوان دارد و گویا هم اکنون من بدو نگاه میکنم، چون در آنجا برای آقای خودم که از بنی ضمره بود چوپانی میکردم، جعفر در پاسخ او گفت: پادشاها پس چرا مینگرم که بر خاک نشسته و جامه کهنه در بر کردهای (یعنی این مژده مایه شادی و جشن و شادمانی و زیور است).
ای جعفر، ما در آنچه خدا به عیسی (ع) فرو فرستاده دریافتیم که از حق خدا بر بندهها این است که فروتنی پدید آرند هنگامی که خدا نعمتی برای آنها پدید آرد، چون خدا عز و جل به وسیله محمد (ص) نعمتی برایم پدید آورده، من این تواضع و فروتنی را پدیدار کردم برای خدا، چون به پیغمبر رسید به یارانش فرمود: به راستی صدقه مایه فزونی است برای صدقهدِه، صدقه بدهید خدایتان رحمت کناد، و به راستی تواضع و فروتنی مایه بلندی مقام است، تواضع کنید خدایتان بلند کند و به راستی گذشت برای صاحبش سبب عزت است، درگذرید خدایتان عزیز دارد.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۱۸۴
امام صادق علیه السلام فرمود: نجاشی دنبال جعفر بن ابی طالب و اصحابش فرستاد. آنها وارد شدند. نجاشی در اتاقی روی خاک نشسته و جامههای کهنه پوشیده بود، جعفر گوید: چون او را بدان حال دیدیم از او بترسیدیم (که مبادا دیوانه شده باشد) چون وضع و پریدگی چهره ما را دید، گفت:
سپاس خدائی را که محمد را یاری کرد و چشمش را روشن نمود. شما را مژده ندهم؟ گفتم: پادشاها چرا، گفت: اکنون یکی از کار آگاههای من از سرزمین شما آمد و بمن گزارش داد که خدای عز و جل پیغمبرش محمد صلی اللَّه علیه و آله را یاری فرمود و دشمنش را هلاک کرد و فلانی و فلانی و فلانی اسیر شدند در یک وادی بنام بدر که درخت اراک بسیار دارد. پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله با دشمنش برابر شدند، و گویا هم اکنون آن را میبینم، همان جائی را که برای آقایم که مردی از بنی ضمره بود چوپانی میکردم.
جعفر گفت: پادشاها! چرا روی خاک نشسته و جامههای کهنه پوشیدهئی؟.
گفت: ای جعفر! ما در آنچه خدا بر عیسی علیه السلام نازل کرده این دستور را میبینیم که: حق خدا بر بندگانش اینست که: چون نعمتی بآنها روی آورد، برای خدا تواضع کنند. و چون خدای عز و جل بوسیله محمد صلی اللَّه علیه و آله نعمتی بمن داد، من این تواضع را برای خدا کردم. چون این گزارش بپیغمبر صلی اللَّه علیه و آله رسید، باصحابش فرمود:
همانا صدقه بصاحبش افزونی بخشد، پس صدقه دهید- خدا شما را رحمت کند- و همانا تواضع موجب زیادی رفعت صاحبش شود، پس تواضع کنید تا خدا شما را رفعت دهد، و همانا گذشت عزت صاحبش را زیاد کند، پس درگذرید تا خدا عزیزتان کند.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۳۱۷
علی بن ابراهیم، از پدرش، از هارون بن مسلم، از مسعدة بن صدقه، از امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمود: «نجاشی (یعنی پادشاه حبشه که اصحمه نام داشت) به سوی جعفر بن ابیطالب و رفقای او که در حبشه بودند فرستاد و ایشان را طلبید؛ پس بر او داخل شدند و دیدند که در حجرهای از حجرههای خویش بر روی خاک نشسته و جامههای کهنه پوشیده است». حضرت فرمود که: «جعفر علیه السلام گفت که: ما از نجاشی ترسیدیم، در هنگامی که او را بر این حالت دیدیم؛ پس چون دید که به ما چه رسید و رویهای ما متغیّر گردید و رنگهای ما زرد شد، گفت: ستایش از برای خدایی که محمد را یاری کرد و چشم او را روشن گردانید. آیا نمی خواهید که شما را مژده دهم؟ من گفتم: بلی، ای پادشاه! ما را مژده ده. نجاشی گفت که: در این ساعت جاسوسی از جاسوسهای من، از جانب زمین شما که در آنجا میبود به نزد من آمد و مرا خبر داد که خدای عز و جل پیغمبر خود، محمد صلی الله علیه و آله، را یاری نمود، و دشمنان او را هلاک گردانید، و فلان و فلان اسیر و دستگیر شدند، و در وادیای به هم رسیدند که آن را بدر میگویند و اراک «۱» بسیاری در آن جاست.
نجاشی گفت: به خدا سوگند که گویا من به آن موضع نظر میکنم و الحال آن را میبینم؛ زیرا که من در آنجا از برای سیّد خود شبانی میکردم و گوسفند میچرانیدم. و سیّد من مردی از
__________________________________________________
(۱). و اراک- به فتح همزه درختی است که از چوب آن سواک گیرند. و بعضی گفتهاند: درخت شور و تلخ است.
بنی ضمره بود.جعفر با نجاشی گفت که: ای پادشاه! پس مرا چه میشود که تو را میبینم که بر روی خاک نشستهای و این جامههای کهنه را پوشیدهای؟ گفت: ای جعفر! به درستی که ما در آنچه خدا بر حضرت عیسی علیه السلام فرو فرستاده مییابیم که: از جمله حقِّ خدا بر بندگان خویش آن است که در نزد نعمتی که از برای ایشان تازه پدید میآورد، از برای آن جناب فروتنی را اظهار کنند.
و چون خدای عز و جل از برای من این نعمت را به محمد صلی الله علیه و آله احداث فرمود، این تواضع را از برای خدا احداث نمودم؛ پس در هنگامی که این خبر به حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله رسید، به اصحاب خویش فرمود: به درستی که صدقه مال صاحب خود را میافزاید و بیش از پیش میکند؛ پس تصدّق کنید تا خدا شما را رحم کند. و به درستی که تواضع، رفعتِ صاحبش را زیاد میگرداند؛ پس تواضع کنید تا خدا شما را بلند گرداند. و عفو، عزّتِ صاحب خود را زیاد میسازد؛ پس عفو کنید تا خدا شما را عزیز سازد».
راویان