در روايات و تفاسير نديدم که درباره‌ى تلاوت آيه‌ى 62 براى استجابت دعا نقشى باشد، لکن مردم به خاطر تناسب محتواى آيه تبّرکاً آن را مى‌خوانند و مانعى ندارد.
مناجات با خداى سبحان و راز ونياز با او کارى پسنديده و لازم است، دعا به درگاه او و درخواست حل مشکلات خصوصاً هنگام درماندگى، براى همگان ضرورى است.
اين نياز مريمى بوده است و درد
کان چنان طفلى سخن آغاز کرد
هر کجا دردى دوا آن جا بود
هر کجا فقرى نوا آن جا بود
هر کجا مشکل جواب آن جا رود
هر کجا پستى است آب آن جا رود
پيش حقّ يک ناله از روى نياز
به که عمرى در سجود و در نماز
زور را بگذار زارى را بگير
رحم سوى زارى آيد اى فقير «1»
در روايات مى‌خوانيم: نمونه‌ى مضطرّ واقعى، امام زمان (عجّل‌اللّه تعالى فرجه الشريف) است و بدترين سوء «وَ يَکْشِفُ السُّوءَ»، سلطه‌ى کفّار است که در زمان آن حضرت برطرف مى‌شود و نمونه‌ى «يَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ» حکومت صالحان در آن زمان است. «2»
هر جا که دعاى ما مستجاب نشود، دليلى دارد، همچون:
الف: دعاى ما، طلبِ خير نبوده وما گمان مى‌کرديم خير است. (زيرا دعا، يعنى طلبِ خير)
ب: نحوه‌ى درخواست، جدّى و همراه با درماندگى نبوده است.
ج: در دعا اخلاص نداشته‌ايم، يعنى اگر به درگاه خداوند رو کرده‌ايم، به ديگران نيز چشم اميد داشته‌ايم.
البتّه گاهى به جاى استجابتِ آنچه مى‌خواهيم، خداوند حکيم مشابه آن را به ما مى‌دهد و گاهى به جاى خواسته‌ى ما، که نزد خداوند به مصلحت ما نيست، خداوند بلائى از ما دور مى‌کند و گاهى به جاى برآوردن حاجت در دنيا، در قيامت جبران مى‌کند و گاهى به جاى لطف به ما، به نسل ما لطف مى‌کند که همه‌ى اين مطالب در روايات آمده است.
«1». مولوى.
«2». تفسير نورالثقلين.
جلد 6 - صفحه 444
اجابتِ مضطرّ، کارى الهى است ولى سنّت الهى را تغيير نمى‌دهد. مثلًا سنّت خداوند آن است که مردم به نحوى بايد از دنيا بروند و همه‌ى انسان‌ها در لحظه‌ى احتضار، مضطرّند و اگر خداوند به همه جواب مثبت دهد، بايد قانون مرگ را لغو کند.
ريشه‌ى ايمان به خدا
ريشه‌ى ايمان به خدا، عقل و فطرت است؛ لکن مادّيون مى‌گويند: ريشه‌ى ايمان به خدا ترس است. يعنى انسان چون خود را در برابر حوادث عاجز مى‌بيند، هنگام بروز حادثه‌اى تلخ، قدرتى را در ذهن خود تصوّر مى‌کند و به آن پناه مى‌برد.
مادّيون با اين محاسبه، ايمان را زاييده‌ى ترس مى‌دانند؛ امّا اشتباه آنان اين است که تفاوت رفتن به سوى خدا را با اصل ايمان به خدا نمى‌فهمند. مثلًا ما هنگام ديدن سگ و احساس خطر، سراغ سنگ مى‌رويم. امّا آيا مى‌توان گفت: پيدايش سنگ به خاطر سگ است؟
همچنين ما هنگام اضطرار و ترس رو به خدا مى‌رويم، آيا مى‌توان گفت: اصل ايمان به خدا زاييده‌ى ترس است؟
علاوه بر آنکه اگر سرچشمه‌ى ايمان ترس باشد، بايد هر کس ترسوتر است، مؤمن‌تر باشد.
در حالى که مؤمنان واقعى، شجاع‌ترين افراد زمان خود بوده‌اند و بايد انسان در لحظاتى که احساس ترس ندارد، ايمانى هم نداشته باشد، در حالى که ما در لحظه‌هايى که ترس نداريم خدا را به دليل عقل و فطرت قبول داريم. در حقيقت ترس و اضطرار، پرده‌ى غفلت را کنار مى‌زند و مارا متوجّه خدا مى‌کند و لذا منکران خدا هرگاه در هواپيما يا کشتى نشسته باشند و خبر سقوط يا غرق شدن را بشنوند و يقين کنند که هيچ قدرتى به فريادشان نمى‌رسد؛ از عمق جان به يک قدرت نجاتبخش اميد دارند. آنها در آن هنگام به يک نقطه و به يک قدرت غيبى دل مى‌بندند که آن نقطه، همان خداى متعال است.