سوره نمل(النمل)، آیه ۶۲ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۲
معروف به: امن یجیب المضطر
کیست که درمانده را چون او را بخواند اجابت کند و گرفتاری را برطرف سازد؟
أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ
یا کسی که دعای مضطرّ را اجابت میکند و گرفتاری را برطرف میسازد، و شما را خلفای زمین قرارمیدهد؛ آیا معبودی با خداست؟! کمتر متذکّر میشوید!
معنی کلمات و عبارات
«الْمُضْطَرَّ»: درمانده. وامانده. «یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الأرْضِ»: شما را در زمین جایگزین یکدیگر میسازد (نگا: انعام / نور / ). «قَلِیلاً مَّا تَذَکَّرُونَ»: (نگا: اعراف / .
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، اجابت کننده دعاى درماندگانى که از تدبیر ناتوانند. «أمّن یجیب المضطّر إذا دعاه»
۲ - قرار گرفتن انسان در شرایط اضطرار و درماندگى، زمینه ساز استجابت دعاى وى از سوى خدا «أمّن یجیب المضطّر إذا دعاه»
تصریح به عنوان «مضطّر» نشان مى دهد که شرایط اضطرار (یعنى شرایطى که انسان در آن شرایط از همه اسباب و عوامل قطع امید مى کند) این زمینه را فراهم مى آورد که انسان، خالصانه و بى شائبه از شرک، خدا را بخواند. فریادخواهى خالصانه از خداوند (إذا دعاه) نیز درپى دارنده اجابت آن از سوى او است.
۳ - نقش دعاى خالصانه در حل مشکلات و رفع گرفتارى ها «أمّن یجیب المضطّر إذا دعاه و یکشف السوء»
۴ - همه علل و عوامل طبیعى، مقهور خواست و اراده خداوند «أمّن یجیب المضطّر إذا دعاه»
«اضطرار» به معناى کوتاه شدن دست انسان از همه عوامل عادى و مادى است. بنابراین اجابت دعاى مضطر از سوى خدا به این معنا است که خدا با اراده خویش همه علل و عوامل مادى را در جهتى قرار مى دهد که انسان بتواند با تسلط بر آنها و بهره گیرى از آنها، به حل مشکلات و رفع گرفتارى هاى خود بپردازد. جمله «و یجعلکم خلفاء الأرض» در بیان همین نکته است.
۵ - تسلط انسان بر زمین و بهره گیرى گسترده وى از نعمت هاى آن، تدبیرى الهى و نشان دهنده الطاف خداوند در حق وى «و یجعلکم خلفاء الأرض»
اسناد «جعل» به خداوند، براى یادآورى این واقعیت است که اگر شما بر گرده زمین سوارید و از آن سود مى جویید، امرى اتفاقى نیست; بلکه در آن رموز و مناسبات زیادى به کار رفته که همه وابسته به تدبیر خداوند است و بر این اساس است که قادر به تصرف در زمین و تسلط بر آن هستید. تعبیر «خلفاء الأرض» اشاره به همین تصرف و تسلط دارد.
۶ - رفع ناخوشایندى ها از انسان در پرتو دعا، زمینه ساز اقتدار و توانمندى انسان در گستره حیات «و یکشف السوء و یجعلکم خلفاء الأرض»
ذکر «یجعلکم خلفاء» بعد از «یکشف السوء» بیانگر این نکته است که اگر مشکلات همواره بر انسان هجوم آورد و خداوند آنها را از وى دور سازد، بشر زمینگیر شده و قادر به ادامه حیات نخواهد بود. پس این گره گشایى هاى خدا است که زمینه آسایش و رفاه انسان را در پهنه زمین فراهم مى آورد.
۷ - اجابت دعاى انسان در شرایط اضطرار و حل مشکلات وى، از سوى خداوند، نشانى روشن از یگانگى او و پوچى و بطلان شرک «أمّن یجیب المضطّر ... و یکشف السوء ... أءله مع اللّه»
«أءله مع اللّه»; یعنى، با توجه به این که تنها خداوند در شرایط اضطرار مى تواند نجات دهنده انسان ها باشد، آیا مجالى براى روى آورى به غیرخدا هست؟ هرگز!
۸ - روى آورندگان به شرک، على رغم حل شدن مشکلاتشان به اراده خدا، مردمى غفلت زده و مستحق نکوهش «أمّن یجیب المضطّر ... قلیلاً ما تذکّرون»
عبارت «قلیلاً ما تذکّرون» نکوهش از کسانى است که حقایق وحى را با همه روشنى درنمى یابند و با این که خداوند همواره گرفتارى هایشان را برطرف و مشکلاتشان را حل مى کند، از او غافلند و به غیر او روى مى آورند.
۹ - انسان ها در بیشتر عمر خود، غافل از الطاف الهى در حق خویش «قلیلاً ما تذکّرون»
۱۰ - لزوم توجه همیشگى انسان به امدادها و الطاف خداوند در حق وى «قلیلاً ما تذکّرون»
لحن آمیخته با سرزنش جمله «قلیلاً ما...» مى رساند که خداوند خواهان توجه همیشگى انسان به او است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۸۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۸۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۹۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۲–۶۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تدبیر خدا آثار لطف خدااجابت دعای مضطردعای مضطرمنشأ سلطه انسان بر زمیندلایل پوچی شرکغفلت از لطف خدامنشأ نعمت های دنیویمستحقان سرزنشزمینه رفع سختیزمینه قدرتذکر لطف خداذکر امدادهای خدامنشأ اجابت دعازمینه رفع مشکلاتغفلت مشرکانغفلت انسان هاآثار اضطرارزمینه اجابت دعانشانه های توحید ربوبیسرزنش مشرکانآثار اخلاصآثار دعانقش عوامل طبیعیآثار اراده خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
- احتجاج بر ضدّ مشرکان و شرک، به قدرت خداوند در رفع نیازهای انسانها و هدایت انان در وضعیّت بحرانی
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج
- اضطرار، باعث اخلاص در دعا
- رفع بلا و گرفتاری از انسان، در پی استغاثه به درگاه خداوند+۶ آیه
- استغاثه مضطرّ زمینهساز رفع گرفتاری
- استغاثه مضطرّ مورد اجابت پروردگار و زمینهساز حاکمیت او روی زمین
- استغاثه و کمکخواهی انسان مضطرّ، مورد توجّه و اجابت پروردگار
- دعا و استغاثه به درگاه خداوند از اثار اضطرار+۷ آیه
- اجابت استغاثه در حال اضطرار، از سوی خداوند+۹ آیه
- اقلّیّتی از انسانها، دارای روحیّه عبرتپذیری+۳ آیه
- خلیفه خدا روی زمینبودن عامل برتری انسان+۳ آیه
- خلافت، از اهداف افرینش انسان+۳ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۲ آیه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۳ آیه
- خلافت و جایگزینی انسانها از سوی خدا، نشانه یگانگی الوهیّت او
- تنها پناهگاه بودن خداوند برای گرفتاران، دلیل انحصار الوهیّت و معبود بودن در او+۴ آیه
- گرفتاریها و سختیها، زمینهای برای توجّه انسان به توحید+۴ آیه
- شکوفایی فطرت توحیدی انسانها، به هنگام گرفتاریها+۱۰ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۱ آیه
- استحباب دعا به درگاه خداوند+۲ آیه
- پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۳ آیه
- خداجویی و التجا به او، در گرفتاریها و سختیها+۳ آیه
- اجابت دعای مضطرّ از ناحیه خدا، دلیل خیر بودن خداوند نسبت به معبودان مشرکان+۱ آیه
- خلافت انسان از طرف خدا، از دلایل بهتر بودن خدا بر معبودهای مشرکان+۱ آیه
- دعا به درگاه خداوند، موجب رفع بلاها و دشواریها+۹ آیه
- قرار گرفتن انسان در شرایط اضطرار و درماندگی، زمینه ساز اجابت دعا+۸ آیه
- خداوند، منشا اجابت دعا+۳ آیه
- دعا به درگاه معبودهای دروغین و درخواست مشرکان از غیرخدا، کاری نکوهیده و مذموم
- نیایش خالصانه انسان با خدا، هنگام گرفتاریها و مصیبتها+۷ آیه
- اجابت دعای مضطرّ، از جانب خداوند، با رفع گرفتاری وی
- اجابت دعای مضطرّ و حلّ مشکلات وی از سوی خداوند، نشانی روشن بر یگانگی او و پوچی شرک
- مشکلات و سختیها، زمینه توجّه به خدا و دعا به درگاه او+۵ آیه
- خداوند، منشا خلافت انسانها در زمین+۳ آیه
- دعا به درگاه الهی، موجب نجات از سختیها و ناملایمات+۴ آیه
- خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۷ آیه
- تسلّط انسان بر زمین و بهره گیری از ان، تدبیری الهی
- خداوند، منشا سلطه انسان بر زمین
- شریک بودن بتها با خدا، در اجابت دعای مضطرّ و جایگزین کردن انسانها در زمین، پرسش انکاری خدا از مشرکان
- شریک بودن بتها با خدا در اجابت دعای مضطرّ و جایگزین کردن انسانها در زمین، پرسش انکاری خدا از مشرکان
- گزینش معبودان باطل از سوی مشرکان، موجب نکوهش و سرزنش انان از جانب خدا+۱ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۳ آیه
- بهره گیری قران از حسّ ضررگریزی انسان، برای تبلیغ توحید عبادی+۲ آیه
- رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۷ آیه
- نیایش خالصانه به درگاه خداوند، هنگام ابتلا به کمبودها و ضررها، موجب جلب رحمت او و دفع همه مضرّات+۷ آیه
- اقلیّتی از انسانها، دارای روحیّه عبرت پذیری+۳ آیه
- اکثریّت انسانها، دارای روحیّه عبرت ناپذیری+۳ آیه
- به داوری خواندن عقل مشرکان با بیان قدرت و توانایی مطلق خداوند، در برابر ناتوانی مطلق معبودان باطل، از سوی خداوند+۱ آیه
- اجابت کننده دعای درمانده و برطرف کننده گرفتاریها (خداوند)، شایسته پرستش، از نگاه عقل، در مقایسه با موجودات فاقد این توانایی (معبودان مشرکان)+۱ آیه
- کاشف / اسماوصفات+۳ آیه
- مجیب/ اسما و صفات+۱ آیه
- توبیخ مشرکان، به علت گزینش معبودان باطل+۲ آیه