1- اگر کارى بر اساس جوانمردى و ضعيف نوازى انجام شود، علاوه بر اجر معنوى، پاداش دنيوى نيز بدنبال دارد. «قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْکِحَکَ» (حضرت موسى که تا ساعاتى پيش حتّى بر جان خود ايمن نبود، اينک علاوه بر امنيّت
«1». بقره، 138.
جلد 7 - صفحه 44
جانى، صاحب زن و زندگى و کار مى‌شود.)
2- سنّت‌هاى خوب ازدواج (همچون حضور در منزل دختر و گفتگو با حضور پدرش) را از انبيا بياموزيم. «إِنَّ أَبِي يَدْعُوکَ- إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْکِحَکَ»
3- شناخت داماد پيش از اقدام به ازدواج، امرى ضرورى است. «فَلَمَّا جاءَهُ وَ قَصَّ عَلَيْهِ الْقَصَصَ- قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْکِحَکَ» (موسى سرگذشت خود را صادقانه به شعيب گفت و او به موسى اطمينان پيدا کرد، آنگاه پيشنهاد دامادى او را براى دخترش مطرح نمود.)
4- اگر از امين بودن، توانايى و علاقه‌مندى به کار جوان مطمئن شديم «الْقَوِيُّ الْأَمِينُ» نداشتن امکانات و مسکن را مانع ازدواج قرار ندهيم. «أُرِيدُ أَنْ أُنْکِحَکَ»
5- پيشنهاد ازدواج از جانب پدر دختر مانعى ندارد. «إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْکِحَکَ»
6- رعايت نوبت ميان دختران، و ازدواج دختر بزرگتر قبل از کوچکتر، همه‌جا ضرورى نيست. «إِحْدَى ابْنَتَيَّ» (حضرت شعيب به حضرت موسى گفت:
مى‌خواهم يکى از اين دو دخترم را به ازدواج تو درآورم وشرط نکرد که دخترِ اوّل باشد يا دوم.)
7- پدر نبايد در امر ازدواج ميان دختران، تفاوت بگذارد. «إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْنِ»
8- دختر و پسر هنگام خواستگارى، مى‌توانند در برابر يکديگر قرار بگيرند.
«هاتَيْنِ»
9- غريزه‌ى جنسى را جدّى بگيريم. حتّى در خانه‌ى نبوّت، براى سلامت محيط خانه و کار، ابتدا به امر ازدواج اقدام و سپس به استخدام توجّه مى‌شود. «أُرِيدُ أَنْ أُنْکِحَکَ- عَلى أَنْ تَأْجُرَنِي»
10- ازدواج، با مهريه همراه است. «عَلى أَنْ تَأْجُرَنِي»
11- لازم نيست مهريه مال و ثروت باشد. حضرت شعيب به موسى گفت: دخترم را به ازدواج تو درمى‌آورم به شرط آن‌که هشت سال براى من کار کنى. «عَلى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمانِيَ حِجَجٍ» (البتّه در شريعت اسلام مى‌بايست به فتاواى مراجع تقليد
جلد 7 - صفحه 45
مراجعه کنيم.)
12- زمان‌بندى قراردادها را بر اساس زمان عبادات و امور معنوى قرار دهيم.
«ثَمانِيَ حِجَجٍ» (به جاى هشت سال، فرمود: هشت حج)
13- يکى از راه‌هاى ترويج معروف، بزرگداشت اوقات معنوى و «ايّام اللّه» است.
«ثَمانِيَ حِجَجٍ»
14- مقام نبوّت، مانع از صحبت پيرامون مقدار مهريه و مال الاجاره نيست. «ثَمانِيَ حِجَجٍ»
15- مراسم حج، در اديان گذشته نيز سابقه داشته است. «حِجَجٍ»
16- هنگام صحبت براى مهريه، پدر عروس، حدّاقل مورد قبول را انتخاب کند و پذيرش بيشتر را به اختيار داماد بگذارد. «فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِکَ» حضرت شعيب به موسى گفت: اگر هشت سال را به ده‌سال برسانى اختيار با شماست.
17- در ميزان مهريه، داماد را در تنگنا قرار ندهيد. «فَمِنْ عِنْدِکَ»
18- پدر عروس در امر ازدواج سخت‌گيرى نکند و در پرداخت مهريه، توان داماد را در نظر بگيرد. «ما أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْکَ»
19- کسانى که به کارگران و زيردستان خود سخت‌گيرى مى‌کنند، انسان‌هايى ناصالح هستند. «سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ»
20- داماد بايد از ناحيه‌ى بستگان جديد، آرامش خاطر داشته باشد. «سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ»
21- بدون استمداد از خدا و گفتن انشاء اللّه، براى آينده وعده‌اى ندهيم. «إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ»
22- اعتمادِ متقابلِ داماد و خانواده‌ى عروس لازم است. سَتَجِدُنِي ... مِنَ الصَّالِحِينَ
جلد 7 - صفحه 46
اهمّيت ازدواج
در روايات مى‌خوانيم: ازدواج سبب حفظ نيمى از دين است. دو رکعت نماز کسى که همسر دارد از هفتاد رکعت نماز افراد غير متأهّل بهتر است. خواب افراد متأهّل از روزه شب‌زنده‌دار غير متأهّل، بهتر است. «1»
آرى بر خلاف کسانى‌که ازدواج را عامل فقر مى‌پندارند، رسول‌خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: ازدواج روزى را بيشتر مى‌کند.
همچنين فرمودند: «کسى‌که از ترس تنگدستى ازدواج را ترک کند، از ما نيست و به خدا سوءظن برده است». «2»
در روايات مى‌خوانيم: «کسى‌که براى ازدواجِ برادران دينى خود اقدامى کند، در روز قيامت مورد لطف خاص خداوند قرار مى‌گيرد». «3»
قرآن نسبت به تشکيل خانواده واقدام براى ازدواج، دستور أکيد داده «4» و سفارش کرده که از فقر نترسيد، اگر تنگ دست باشند، خداوند از فضل و کرم خود، شما را بى‌نياز خواهد کرد. «5»
ازدواج وسيله‌ى آرامش است. «6» در ازدواج فاميل‌ها به هم نزديک شده و دل‌ها مهربان مى‌شود و زمينه‌ى تربيت نسل پاک و روحيه‌ى تعاون فراهم مى‌شود. «7»
در روايات مى‌خوانيم: «براى ازدواج عجله کنيد و دخترى که وقت ازدواج او فرا رسيده، مثل ميوه‌اى رسيده است که اگر از درخت جدا نشود فاسد مى‌شود». «8»
انتخاب همسر
معيار انتخاب همسر در نزد مردم معمولًا چند چيز است: ثروت، زيبايى، حَسب و نَسب.
ولى در حديث مى‌خوانيم: «عليک بذات الدين» تو در انتخاب همسر، محور را عقيده وتفکّر وبينش او قرار ده. «9» در حديث ديگر مى‌خوانيم: چه بسا زيبايى که سبب هلاکت و
«1». ميزان الحکمه.
«2». ميزان الحکمه.
«3». کافى، ج 5، ص 331.
«4». نور، 32.
«5». نور، 32.
«6». روم، 21.
«7». ميزان الحکمه.
«8». ميزان الحکمه.
«9». کنزالعمال، ح 46602.
جلد 7 - صفحه 47
ثروت که سبب طغيان باشد. «1»
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هرگاه کسى به خواستگارى دختر شما آمد که دين و امانت‌دارى او را پسنديد، جواب ردّ ندهيد و گرنه به فتنه و فساد بزرگى مبتلا مى‌شويد». «2»
امام حسن عليه السلام به کسى که براى ازدواج دخترش مشورت مى‌کرد فرمود: «دامادِ با تقوا انتخاب کن که اگر دخترت را دوست داشته باشد گراميش مى‌دارد و اگر دوستش نداشته باشد، به خاطر تقوايى که دارد به او ظلم نمى‌کند». «3»
در روايات مى‌خوانيم: «به افرادى که اهل مشروبات الکلى هستند و افراد بداخلاق وکسانى که خط فکرى سالمى ندارند و در خانوادهاى فاسد رشد کرده‌اند، دختر ندهيد». «4»
ناگفته نماند که ازدواج دو نوع است: دائم و موقّت که براى هر دو در قرآن و روايات اسلامى توصيه‌ها و دستورات خاصّى آمده است، متأسّفانه ازدواج دائم، به خاطر برخى آداب و رسوم بى‌منطق و بهانه‌گيرى بعضى بستگان و توقّعات خانواده عروس و داماد و آرزوهاى دور و دراز، به صورت يک معمّا و گردنه‌ى صعب العبور در آمده است و ازدواج موقّت نيز آن گونه زشت و ناپسند شمرده شده که فحشا جاى آن را گرفته است.