1- دختران نيز در خانواده بر اساس منطق و حکمت، حقّ پيشنهاد دارند و فرقى با ديگران ندارند. «قالَتْ إِحْداهُما يا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ»
2- روابط حسنه ميان والدين و فرزندان و آزادى بيان در خانواده، يک ارزش است. «يا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ»
3- همه‌ى اعضاى خانه پيشنهاد بدهند؛ ولى تصميم نهايى با سرپرست خانواده است. «اسْتَأْجِرْهُ»
4- زنان عفيفه به دنبال آنند تا کمتر از منزل خارج شوند. «اسْتَأْجِرْهُ» (براى کارهاى سخت خارج از منزل، از مرد استفاده شود.)
5- کار، عار نيست، اولياى خدا نيز کار مى‌کرده‌اند. «اسْتَأْجَرْتَ»
6- در گزينش‌ها، به بهترين‌ها توجّه کنيم. «خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ»
7- براى استخدام، دو عنصر توانايى (تخصّص) و امانتدارى (تعهّد)، لازم است.
«الْقَوِيُّ الْأَمِينُ»
8- توانايى‌ها و امانتدارى‌ها را بايد در شرايط عادّى و بدون توجّه طرف، شناسايى و احراز کرد. «الْقَوِيُّ الْأَمِينُ»
(غالب افراد با تصنّع، تملّق و رياکارى، واقعيّت خود را مى‌پوشانند؛ امّا حضرت موسى در يک صحنه‌ى طبيعى، با يک کار حمايتى و برخورد عفيفانه، خود را نشان داد.)
«1». بحار، ج 13، ص 44.
جلد 7 - صفحه 41
کار و کارگرى
* خداوند از مردم، عمران و آبادى زمين را خواسته که بدون کار و تلاش محقّق نمى‌شود.
«هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فِيها» «1»
* در سراسر قرآن بر عمل صالح که داراى معناى بسيار گسترده‌اى است، تکيه شده است.
* انبياى الهى، کشاورز، چوپان، خيّاط و نجّار بوده‌اند.
* کار در اسلام عبادت و به منزله‌ى جهاد است. «2»
* دعاى بيکار مستجاب نمى‌شود.
* کار وسيله‌ى تربيت جسم و روح، پرکردن ايّام فراغت، مانع فساد و فتنه، عامل رشد و نبوغ و ابتکار، توسعه‌ى اقتصادى، عزّت و خودکفائى و کمک به ديگران مى‌باشد.
* قرآن مى‌فرمايد: ما زمين را براى شما رام قرار داديم، پس از پشت آن بالا رويد و از رزق آن بخوريد. «هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ» «3»
* اسلام براى کار بازويى احترام ويژه‌اى قائل شده است و مراعات حقّ کارگر و تحصيل رضاى او و پرداخت سريع مزد او و اضافه پرداخت بر مقدار تعيين شده و احترام به او همه و همه مورد سفارش اسلام است. همان گونه که براى کشاورزى سفارش نموده تا آنجا که سيراب کردن درخت، پاداش سيراب کردن مؤمن دارد.
* حضرت على عليه السلام به استاندارش سفارش مى‌کند که کشاورزان مورد ستم قرار نگيرند و در گرفتن ماليات مراعات آنان را بکن.
* کارهاى فکرى نيز از ارزش بالايى برخوردار است تا آنجا که يک ساعت فکر مفيد از ساعت‌ها عبادت بهتر است.
* کم‌کارى و سهل‌انگارى در کار، مورد انتقاد است تا آنجا که رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: خداوند دوست دارد هرکس کارى انجام مى‌دهد آن را به نحو أحسن انجام دهد.
* قرآن مى‌فرمايد: هرگاه از کار مهمى فارغ شدى به کار مهم ديگرى بپرداز. «فَإِذا فَرَغْتَ
«1». هود، 61.
«2». وسائل، ج 12، ص 43.
«3». ملک، 15.
جلد 7 - صفحه 42
فَانْصَبْ» «1» بنابراين بيکارى، ممنوع.
آرى، بيکارى مايه‌ى خستگى، تنبلى، فرسودگى، فرصتى براى نفوذ شيطان، ايجاد فتنه و گسترش گناه مى‌باشد.
* البتّه اسلام براى کار، ساعت و مرز قرار داده و به کسانى که در ايّام تعطيل کار مى‌کنند، لقب متجاوز داده است. «2»
* امام رضا عليه السلام فرمود: مؤمن بايد ساعات خود را بر چهار بخش تقسيم کند: ساعتى براى کار، ساعتى براى عبادت، ساعتى براى لذّت و ساعتى براى دوستان و رسيدگى به امور اجتماعى که در غير اين صورت انسان به صورت عنصرى حريص در آمده و مورد تمام انتقادهايى که درباره‌ى حرص است قرار مى‌گيرد.
* اسلام توجّه خاصّى به کيفيّت کار دارد، نه به مقدار و کمّيت آن. «3»
* به هر حال اسلام به کار اهمّيت داده تا آنجا که در حديث مى‌خوانيم: خداوند بنده پرخواب و انسان بيکار را دشمن دارد. «4» امام باقر عليه السلام فرمود: «کسى‌که در کار دنيايش تنبل باشد، در کار آخرتش تنبل‌تر است». «5»
* در حديث مى‌خوانيم: شخص فقير وبيکارى نزد پيامبر آمد و تقاضاى کمک کرد. حضرت فرمود: آيا کسى در منزل تبرى دارد؟ يک نفر گفت: بله، او تبر را آورد و پيامبر چوبى که در کنارش بود، دسته‌ى آن تبر قرار داد و به آن شخص بيکار تحويل داد و فرمود: اين ابزار کار؛ امّا تلاش با خودت.
از اين حرکت چند نکته استفاده مى‌شود:
1. انبيا در فکر زندگى مردم نيز هستند.
2. ضعيف‌ترين فرد جامعه مى‌تواند با شخص اوّل جامعه ملاقات کند.
3. جامعه نياز به تعاون و همکارى دارد. تبر از يک نفر و چوب آن از ديگرى، هماهنگى و سازندگى و تبر سازى از شخص پيامبر.
«1». انشراح، 7.
«2». «الّذين اعتدوا منکم فى السبت» بقره، 65.
«3». «ايّکم‌أحسنُ‌عملا» هود، 7.
«4». وسائل، ج 12، ص 37.
«5». وسائل، ج 12، ص 37.
جلد 7 - صفحه 43
4. براى مبارزه با فقر، بايد ابزار توليد را در اختيار نيروهاى فعّال جامعه قرار داد.