تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَوْ لا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آياتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (47) فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا لَوْ لا أُوتِيَ مِثْلَ ما أُوتِيَ مُوسى أَ وَ لَمْ يَکْفُرُوا بِما أُوتِيَ مُوسى مِنْ قَبْلُ قالُوا سِحْرانِ تَظاهَرا وَ قالُوا إِنَّا بِکُلٍّ کافِرُونَ (48) قُلْ فَأْتُوا بِکِتابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدى مِنْهُما أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ (49) فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّما يَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (50)
ترجمه
و اگر نه آن بود که ميرسد آنانرا مصيبتى بسبب آنچه پيش فرستاد دستهاشان پس ميگويند پروردگار ما چرا نفرستادى بسوى ما رسولى تا پيروى کنيم آيتهاى تو را و بوده باشيم از گروندگان نميفرستاديم تو را
پس چون آمد آنها را حق از نزد ما گفتند چرا داده نشد باو مانند آنچه داده شد بموسى آيا کافر نشدند بآنچه داده شد بموسى از پيش گفتند دو سحر پشتيبان هم شدند و گفتند همانا ما بهمه کافريم
بگو پس بياوريد کتابى از نزد خدا که آن هدايت کننده‌تر باشد از آندو که پيروى کنم از آن اگر هستيد راستگويان
پس اگر اجابت نکردند تو را پس بدان جز اين نيست که پيروى ميکنند خواهشهاشان را و کيست گمراه‌تر از آنکه پيروى کند خواهش خود را بدون هدايتى از خدا همانا خدا هدايت نميکند گروه ستمکاران را.
تفسير
خداوند متعال انبياء عظام را براى دو منظور ارسال فرموده يکى هدايت مردم بوسائل سعادت ديگر قطع عذر آنها و اتمام حجت و در آيات سابقه اشاره بمنظور اول شده بود و در اين آيه بيان غرض اخير را فرموده باين تقريب که اگر نبود آنکه چون ميرسيد بمردم نتايج سوء و عقوبات اعمال ناشايسته آنها
جلد 4 صفحه 195
در دنيا و آخرت ميگفتند پروردگارا چرا پيغمبرى براى ما نفرستادى که آيات تو را بما برساند و ما متابعت نمائيم و تصديق کنيم من تو را برسالت بسوى آنها نميفرستادم ولى چون جاى عذر براى آنها باقى ميماند فرستادم که باقى نماند و حجت از ما بر آنها تمام شود و بنابراين جواب لولا محذوف و اين در کلام عرب معمول است و بعدا فرموده ولى مع الاسف چون آمد براى هدايت و ارشاد آنها آيات حقه بتوسط پيغمبر بر حق از نزد حق که مائيم گفتند چرا مانند تورية موسى يکجا و مقرون بمعجز عصا و يد بيضاء نيامد در صورتى که اين قبيل مردم حق ناپذير و بهانه‌گير در آنزمان بتورية ايمان نياوردند و در اينزمان چون آيات قرآن را که مطابق با تورية بود شنيدند گفتند دو سحر و کلام باطل فريبنده از هم پشتيبانى و تأييد کردند و ما بهر دو بلکه بتمام کتبى که ميگويند سماوى است بى‌اعتقاديم و هيچيک را قبول نداريم چون روى سخن ظاهرا با مشرکين مکه است نه اهل کتاب که يهود و نصارى و مجوس باشند و بعضى گفته‌اند مراد از سحران دو ساحر است و براى مبالغه تعبير بسحر شده مانند عدل که بر عادل مبالغة اطلاق ميشود و مقصودشان حضرت موسى و رسول خاتم صلى اللّه عليه و آله بوده و بعضى گفته‌اند مرادشان موسى و هارون بوده و قمى ره اينمعنى را تأييد نموده است و بعضى ساحران قرائت نموده‌اند و بنابراين يکى از دو معناى اخير متعيّن است و مؤيّد معناى اول و قرائت مشهوره آنستکه خداوند به پيغمبر خود فرموده بگو بآنها پس بياوريد کتابى از نزد خدا که بيشتر موجب هدايت باشد از تورية و قرآن تا من متابعت آنرا نمايم اگر شما راست ميگوئيد که ما طالب حق و حقيقت ميباشيم چون بمعناى اول کاملا جواب با گفتار آنها مطابق است و بدو معناى اخير بايد بتوجيه منطق شود و بعدا فرموده پس اگر اجابت ننمودند و چنين کتابى نياوردند که البته نخواهند آورد پس بدانکه آنها فقط تابع هواى نفس و شهوت خودشانند و نميخواهند زير بار حکم خدا و پيغمبرش بروند چون اگر دليلى بر مدّعاى خودشان داشتند اقامه مينمودند و کسى گمراه‌تر نيست از آنانکه متابعت دلخواه و رأى خودشان را نمودند بدون هدايت و راهنماى الهى که پيغمبر و قرآن و امام عليه السّلام است و اين قبيل مردم بخودشان ستم نمودند که منغمر در معاصى شدند و از
جلد 4 صفحه 196
هدايت الهى در دنيا و آخرت محروم ماندند و اين سعادت نصيب آنها نشده و از منافع آن بى‌بهره‌اند يا چون بسوء اختيار خودشان را از قابليّت رحمت حق انداخته‌اند خداوند آنها را بحال خود واگذار نموده و از هدايتشان اعراض فرموده و اين معنى اظهر است.