تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ قارُونَ کانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى فَبَغى عَلَيْهِمْ وَ آتَيْناهُ مِنَ الْکُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ (76)
چون حق تعالى افتتاح اين سوره فرمود به بيان گزارش موسى عليه السّلام و فرعون، اختتام آن را به ذکر قصه قارون که از قوم موسى بود مى‌فرمايد:
إِنَّ قارُونَ کانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى: بدرستى که قارون بود از قوم موسى. از
«1» تفسير على بن ابراهيم قمى (چ نجف 1387 هجرى) ج 2، ص 144- 143.
«2» وسائل الشيعة، ج 18 ص 31 روايت 30 بنقل از على بن محمد الخزاز در کتاب الکفاية. و نيز در کتاب معانى الاخبار شيخ صدوق، ص 323. (چ حيدرى 1379 هجرى)
جلد 10 - صفحه 178
حضرت صادق عليه السّلام مروى است که قارون پسر خاله موسى بود «1». ابن جريح گفته: پسر عم موسى بوده و از غايت خوبى صورت و زيبائى طلعت، او را منوّن خواندى. و در قرائت تورات از تمام بنى اسرائيل بهتر تلاوت نمودى، و يکى از آن هفتاد نفرى بود که اختيار شدند براى رفتن به کوه طور و شنيدن کلام الهى. و در زمان فقر و احتياج مردى متواضع و متخلق، و ايمان آورده بود به موسى. و نزد بعضى ايمانش ظاهرى و در باطن کافر بود مانند سامرىّ، حق تعالى او را ممتحن ساخت تا کفرش بر عالميان ظاهر گردد. پس مال زياد به او مرحمت فرمود «2».
فَبَغى عَلَيْهِمْ: پس سرکشى و تکبر نمود بر قوم موسى و خواست که همه در تحت حکم او باشند. شهر بن حوشب گفته که بزرگى و تکبر مى‌کرد بر بنى اسرائيل به پوشيدن لباسهاى دراز که يک شبر جامه‌اش از جامه آنها بلندتر بود «3». وَ آتَيْناهُ مِنَ الْکُنُوزِ: و عطا کرديم او را گنجهاى مدخره و مالهاى فراهم شده. ما إِنَّ مَفاتِحَهُ: آن مقدارى که از زيادتى بحدى رسيده بود که براى برداشتن کليدهاى آن، لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ: هر آينه به رنج مى‌آورد گروهى بسيار از مردمان را، أُولِي الْقُوَّةِ: که صاحبان قوه و قدرت بودند و پشت ايشان را دو تا مى‌کرد از سنگينى. زمخشرى در کشاف نقل نموده که شصت شتر کليد گنجهاى او را مى‌کشيدند، هر خزينه را کليدى و هيچ کليدى از انگشت زيادتر نبود و از پوست حيوانات ساخته بودند تا سبک باشد «4».
إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ: ياد بياور زمانى را که گفتند قارون را قوم او که مؤمنان بودند، لا تَفْرَحْ: شادى مکن به مال خود و ناسپاسى منما و مغرور مشو به آن، إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ: بدرستى که خدا دوست نمى‌دارد خوشحالى کنندگان را به دنيا و حطام و زخارف آن، مغرور شوندگان به آن و ناسپاسى کنندگان به آن، زيرا دنيا مبغوض حق است و غرور به آن موجب دورى از رحمت و مانع از تدارک امر آخرت است.
«1» مجمع البيان، ج 4، ص 266.
«2» مجمع البيان، ج 4، ص 266.
«3» شبيه به اين مضمون در مجمع البيان، ج 4، ص 266. يک شبر: يعنى يک وجب.
«4» تفسير کشاف زمخشرى (چ مصر 1354 هجرى) ج 3، ص 178.
جلد 10 - صفحه 179
تنبيه: يکى از سموم مهلکه سعادت انسانى، فرح به مال و منال دنيوى، که موجب نخوت و غرور گردد، زيرا علقه به آن سبب غفلت، و سلب کند الطاف الهى را، و لذا تعليل فرموده نهى در آيه شريفه را به اينکه «إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ» و بدين فرمايش آگاه فرمايد به آنکه محبت مال و جاه، منتج غرور و بطر، و دو مخاطره عظيمى است؛ و مؤمنين بايد هشيار باشند از فريب خوردن به آن و محرومى از محبت حضرت سبحان.