تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ابْتَغِ فِيما آتاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصِيبَکَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْکَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (77)
بقيه کلام مؤمنان:
وَ ابْتَغِ فِيما آتاکَ اللَّهُ: و طلب کن و بدست آور در آنچه عطا فرموده است تو را خدا از غنا و دولت دنيا، الدَّارَ الْآخِرَةَ: سراى ديگر را، يعنى صرف کن در راه آخرت اموال خود را و آن را وسيله حصول ثواب آن جهان گردان، زيرا مقصود از ماليه دنيا اينست که به آن متوسل شود براى وصول به درجات اخروى. وَ لا تَنْسَ نَصِيبَکَ مِنَ الدُّنْيا: و فراموش مکن بهره خود را از مال دنيا که آن تحصيل آخرت است به آن در صرف خيرات و مبرّات. يا فراموش مکن نصيب خود را در وقت رحلت از اين جهان که کفنى بيش نخواهد بود، پس از آن حال بيانديش و به مال و منال غره مشو.
در معانى الاخبار از حضرت صادق عليه السّلام از پدر بزرگوارش از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: اى لا تنس صحّتک و قوّتک و فراغک و شبابک و نشاطک ان تطلب بها الاخرة فراموش مکن صحت خود را و قوت خود را و فراغت
جلد 10 - صفحه 180
خود را و جوانى خود را از اينکه طلب کنى به هر يک از اينها آخرت را «1».
وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْکَ: و نيکوئى کن به خود و بندگان خدا همچنانکه نيکوئى نموده است خدا به تو از اعطاى نعم. از حسن نقل است که قارون بخيل بود به حدى که اصلا از متاع دنيا و زخارفى که در دست او بود متمتع نمى‌شد. قوم به او گفتند که در خوردن و آشاميدن و پوشش و نکاح از آن بهره‌ور شو که بر تو محظور نيست «2». وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ: و طلب مکن فساد در زمين را از ظلم و تعدى و نخوت و غرور و ساير معاصى، إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ: بدرستى که خداى تعالى دوست نمى‌دارد فساد کنندگان در دنيا را.
تبصره: آيه شريفه دستور اخلاقى است براى عموم به پنج کلمه جامعه:
1- نهى از فرح و بطر و انهماک در تلذذ به حطام دنيا به حدى که غافل سازد شخص را از تهيه زاد و توشه آخرت به اعمال صالحه.
2- صرف مال در خيرات و مبرات و موجبات سعادت و رضايت حضرت سبحان.
3- امر به طلب کردن حظّ نفس که نصيب انسانى است از دنيا براى عقبى که از جوانى قبل از پيرى، و از صحت قبل از ناخوشى، و از قوت قبل از ناتوانى، و از فراغت قبل از گرفتارى، و از حيات قبل از موت.
4- امر به مطلق احسان که داخل است در آن اعانت به مال و جاه و دست و زبان و طلاقت وجه و حسن لقا و بشاشت وجه و تلطف و ترحم.
5- نهى از فساد در زمين به اتيان محرمات و ارتکاب معاصى از ظلم و فسق، زيرا هر معصيتى اثر وضعى دارد در عالم و شآمت آن رخنه در نظام اتمّ، و موجب افساد خواهد بود؛ چنانچه فرمايشات ائمه هدى و عالمان به حقايق اشياء اين مطلب را واضح و مبرهن سازد. از جمله ابن بابويه (رحمه اللّه) به اسناد خود روايت
«1» معانى الاخبار صدوق (چ حيدرى، 1379 هجرى)، ص 325 و مجمع البيان ج 4، ص 266 و تفسير برهان ج 3 ص 237.
«2» تفسير منهج الصادقين، چاپ اسلاميه، ج 7، ص 127.
جلد 10 - صفحه 181
نموده از حضرت صادق عليه السّلام که فرمود:
إنّ سليمان بن داود خرج ذات يوم مع اصحابه ليستسقى فوجد نملة قد رفعت قائمة من قوائمها الى السّماء و هى تقول: اللّهمّ انّا خلق من خلقک لا غنا بنا عن رزقک فلا تهلکنا بذنوب بنى ادم. فقال سليمان لأصحابه ارجعوا فقد سقيتم بغيرکم.
بدرستى که حضرت سليمان بن داود بيرون رفت روزى با اصحاب خود براى طلب باران، پس يافت مورچه‌اى را که بتحقيق بلند نموده قائمه‌اى از قوائم خود را به آسمان و گويد: بار خدايا ما مخلوقى هستيم از مخلوقات تو، بى‌نياز نيستيم ما از روزى تو، پس هلاک مکن ما را به گناه بنى آدم؛ پس سليمان فرمود: برگرديد که به تحقيق سيراب شديد به غير خود «1».