اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا العِلم‌َ وَيلَکُم ثَواب‌ُ اللّه‌ِ خَيرٌ لِمَن آمَن‌َ وَ عَمِل‌َ صالِحاً وَ لا يُلَقّاها إِلاَّ الصّابِرُون‌َ (80)
و گفتند کساني که بآنها علم داده شده واي بر شما ثواب خداوند- بهتر است از تمام دنيا براي کسي که ايمان داشته باشد و عمل صالح و بآن مثوبات نميرسند و ملاقات نميکنند مگر صبر کنندگان.
سه جمله در اينکه آيه است: ايمان، اطاعت، صبر که مثوبات الهيه از دخول جنت و نعيم آن و سعادت دارين و رستگاري نشئتين منوط باين سه امر است.
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا العِلم‌َ علم اشرف صفات نفسانيست چنانچه گفتيم عقل که خداوند بانسان عنايت فرموده که مميز بين خير و شر و نفع و ضرر و حسن و قبح و سعادت و شقاوت است بمنزله آينه است در قلب انسان لکن بظلمت جهل تاريک است و چراغ قلب علم است تا اينکه چراغ روشن نشود عقل درک نميکند و مراد از علم همان است که امير المؤمنين فرمود:
«آية محکمة و فريضة عادلة و سنة قائمة»
و مراد از الّذين اوتوا العلم انبياء و اولياء و علماء هستند که گفتند:
وَيلَکُم خطاب باين جهال که علاقه‌مند بدنيا هستند و حسرت اهل دنيا را مي‌خورند.
ثَواب‌ُ اللّه‌ِ خَيرٌ مثوبات الهي جنت و نعم باقيه او است که بهتر است از اينکه زخارف دنيوي که مشوب به سه عيب است: اول بليات که فرمود
«الدنيا محفوفة بالبلاء»
هر نوشي هزار نيش دارد دوم زحمت تحصيل و حفظ و حراست او سوم فناء و زوال آن لکن وصول باين مثوبات مشروط به سه امر است:
اول لِمَن آمَن‌َ که بدون ايمان خردلي از اينکه مثوبات را ندارد و ايمان، ايمان
جلد 14 - صفحه 280
بتوحيد و تصديق انبياء و بيوم الجزاء و بتمام ضروريات دين و مذهب و روح ايمان ولايت است و الا مرده است.
دوم (وَ عَمِل‌َ صالِحاً) است و اعمال صالحه آنست که مطابق دستور انبياء جامع جميع شرائط صحت خالي از جميع موانع تام الاجزاء باشد.
سوم وَ لا يُلَقّاها إِلَّا الصّابِرُون‌َ صبر هم سه قسم صبر داريم: يک صبر در بليات و واردات و مصائب که تحمل کند دو صبر بر مشقت عبادت که در مقابل تحصيل علم و عمل باشد و مسامحه نکند. سوم صبر بر ترک معاصي و شهوات نفساني که درجاتش مختلف است، صبر در بلا سيصد درجه، صبر بر عبادت ششصد درجه، صبر بر معاصي نهصد درجه و در قرآن ميفرمايد إِنَّما يُوَفَّي الصّابِرُون‌َ أَجرَهُم بِغَيرِ حِساب‌ٍ (زمر آيه 10).