تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مَنْ جاهَدَ فَإِنَّما يُجاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ «6» وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي کانُوا يَعْمَلُونَ «7» وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً وَ إِنْ جاهَداکَ لِتُشْرِکَ بِي ما لَيْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما إِلَيَّ مَرْجِعُکُمْ فَأُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ «8» وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ «9» وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ کَعَذابِ اللَّهِ وَ لَئِنْ جاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّکَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا کُنَّا مَعَکُمْ أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِما فِي صُدُورِ الْعالَمِينَ «10»
ترجمه
و کسيکه مجاهده نمايد جز اين نيست که مجاهده ميکند براى خودش همانا خدا بى نياز است از جهانيان
و آنانکه ايمان آوردند و کردند کارهاى نيکو هر آينه محو مى‌کنيم البتّه از ايشان گناهانشان را و هر آينه جزا ميدهيم بآنها بهترين جزاى کارى که ميکردند
و توصيه کرديم بانسان در باره پدر و مادرش به نيکى و اگر مجاهده نمايند با تو که شريک قرار دهى براى من چيزى را که نيست تو را بآن علمى پس اطاعت مکن آن دو را بسوى من است باز گشت شما پس خبر ميدهم شما را بآنچه بوديد که ميکرديد
و آنانکه ايمان آوردند و کردند کارهاى نيکو هر آينه داخل مى‌کنيم
البته ايشانرا در شايستگان
جلد 4 صفحه 217
و از مردمان کسانى هستند که ميگويند ايمان آورديم بخدا پس چون آزار رسانده شوند در راه خدا قرار ميدهند آزار مردمان را مانند عذاب خدا و اگر آيد نصرتى از پروردگار تو هر آينه ميگويند همانا ما بوديم با شما آيا نيست خدا داناتر بآنچه باشد در سينه‌هاى جهانيان.
تفسير
خداوند متعال بعد از بيان تحقّق بعث و ثواب و عقاب بر طبق اقوال و اعمال عباد ميفرمايد هر کس با نفس امّاره خود جهاد نمايد و براى تحصيل توشه آخرت بکوشد براى نفع خود سعى و کوشش نموده چون خداوند بى نياز از اطاعت و عبادت بندگان است و کسانيکه ايمان به يگانگى خدا و نبوّت پيغمبر خاتم و امامت ائمه اطهار و روز جزا آوردند و اعمال شايسته نمودند خداوند گناهان سابق ايشانرا از نامه عملشان محو ميفرمايد و براى اعمال خوبى که بعدا از آنها صادر شده بهترين جزا را که بهشت عنبر سرشت است مقرّر فرموده و البته بآنها عطا خواهد فرمود و بنابراين مراد عطاى جزاى احسن است و بعضى گفته‌اند مراد عطاى جزاى اعمال حسنه آنها در اسلام است از عبادات و اطاعات که بهتر است از ساير اعمال آنها در حال کفر که معفوّ است و در حال اسلام از غير عبادات و اطاعات و ميفرمايد ما به بنى آدم سفارش و توصيه نموديم که نسبت بپدر و مادر احسان و محبّت و از آنها تمکين و اطاعت نمايند ولى در صورتى که آنها بخواهند و سعى نمايند که اولاد خودشان را مشرک و از اطاعت خدا خارج نمايند نبايد بدستور آنها عمل نمايند و بپرستند معبوديرا که باستحقاق آن براى پرستش و ستايش علم ندارند يا عبادت شيطان را نمايند و او را شريک قرار دهند با خدا در اطاعت با آنکه او را مستحق طاعت نميدانند و بازگشت تمام خلائق بحضور در محضر الهى است براى مشاهده اعمال و جزاى آن از خير و شرّ و کسانيکه ايمان آوردند بآنچه ذکر شد با اعمال حسنه در زمره سعداء و صلحاء محشور و با آنها در مقامات عاليه بهشتى شريک و مصاحب خواهند بود و بعضى از مردم سست عنصر بزبان ميگويند ايمان آورديم بخدا و پيغمبر صلى اللّه عليه و اله ولى چون در راه خدا بمحنت و اذيّت و آزارى گرفتار شدند دست از دين خودشان بر ميدارند بتصوّر آنکه عذاب دائم الهى هم مانند رنج و زحمت دو روزه است که از مردم خدانشناس
جلد 4 صفحه 218
بآنها رسيده آنهم براى امتحانشان که معلوم شود در دعوى ايمان صادق بوده‌اند يا خير گويا ميگويند همانطور که ما دست از کفر بر داشتيم از ترس عذاب خدا اکنون دست از ايمان بر ميداريم از ترس آزار کفّار غافل از آنکه فرسنگها فاصله است بين اين عذاب و آن عذاب و عجب در آنستکه همين اشخاص وقتى مشاهده نصرت و ظفر الهى را مينمايند که نصيب مسلمانان شده ميگويند ما با شما بوده و هستيم و تقاضا داريم سهم ما را از غنائم بپردازيد اين مردم منافق گمان ميکنند خدا از ضمير آنها آگاه نيست با آنکه خداوند داناتر است از خود آنها بباطنشان و بآنچه در ضمائر ساير جهانيان است و قمّى ره نصر من ربّک را بظهور امام زمان عليه السّلام تفسير و تأويل فرموده است.