تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثاناً وَ تَخْلُقُونَ إِفْکاً إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَمْلِکُونَ لَکُمْ رِزْقاً فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَ اعْبُدُوهُ وَ اشْکُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ «17»
إِنَّما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ: اينست و جز اين نيست که مى‌پرستيد غير از خداى به حق، أَوْثاناً: بتان را. وَ تَخْلُقُونَ إِفْکاً: و برمى‌بافيد دروغى در تسميه آنها به الهه و ادعاى شفاعت آنها نزد خدا. اين فرمايش استدلال حضرت ابراهيم عليه السّلام است بر شرارت و خبث آنچه قوم بر آن بودند از وزر و باطل. بعد از آن برهان اقامه فرمايد بر آنکه غير از ذات يگانه خلاق عالم خداوند به حق هيچکس قابليت ستايش و پرستش را ندارد، زيرا: إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ: به درستى که آنانکه پرستش مى‌کنيد غير از خدا، لا يَمْلِکُونَ لَکُمْ رِزْقاً: نمى‌توانند و قدرت ندارند مر شما را روزى دادن، يا آنکه اينها توانائى ندارند که روزى دهند شما را.
اين بيان و تقرير، دليل دوم است بر شرارت قوم از حيثيت آنکه پرستش چيزى مى‌کنند که هيچ فايده به ايشان نمى‌رساند و از تمام احتياجات انسانى لازمتر، قسمت روزى است، زيرا قوام ذى حيات اين عالم منوط و مربوط به آن باشد، و با اين وصف بتان قادر نيستند بر آن؛ و چون غير از خداى به حق، هيچکس قدرت
جلد 10 - صفحه 215
ندارد بر اعطاى روزى، پس هيچکس و هيچ چيز قابل پرستش نخواهد بود.
فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ: پس طلب کنيد نزد خدا روزى را که او است توانا بر رسانيدن روزى به مخلوقات خود، وَ اعْبُدُوهُ: و پرستش کنيد ذات خدا را به يگانگى، و شريک قرار ندهيد براى او نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال و نه در عبادات که در اين چهار مرحله موحد باشيد. وَ اشْکُرُوا لَهُ: و شکر کنيد مر خدا را به اعطاء نعم از وجود و بقا و ساير نعم که به شماره نيايد و شکرگزارى و سپاسدارى منعم حقيقى قيد نعمت عاجله و صيد نعمت آجله خواهد بود.
نکته: تنکير رزق اولا و تعريف آن ثانيا، به جهت افاده اين معنى است که استطاعت ندارند بتان و غير آنها که چيزى از روزى به شما رسانند، پس همه طلب روزى کنيد از خداى سبحان که غير از او رازقى نيست.
إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ: بسوى او بازگردانيده شويد، پس مستعدّ لقاى جزاى او شويد بوسيله عبادت و شکر گزارى بر نعم نامتناهى، که او سبحانه به شما مرحمت فرموده.
تبصره: عقل و وجدان و عرف هر انسانى حاکم است به آنکه شکر گزارى و حق شناسى منعم واجب است، خصوصا منعمى که تمام اصول نعم از هر قسمى از جانب او باشد، و آن منعم فرد در عالم وجود، غير از خدا نيست.