تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِکَ إِذاً لارْتابَ الْمُبْطِلُونَ (48)
وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ: و نبودى تو که بخوانى پيش از نزول قرآن، مِنْ کِتابٍ: هيچ کتابى از کتابهاى منزله آسمانى از تورات و انجيل و غيره، وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِکَ: و نمى‌نويسى کتابى را به دست راست خود.
نکته: ذکر «بيمينک» به جهت زيادتى تصوير است در نفى کتابت و نفى تجوز در اسناد، يعنى هرگز نخوانده‌اى و مطلقا خط ننوشته‌اى؛ و ظهور کتاب که جامع علوم شريعت است بر امّى که عارف به خواندن و نوشتن نباشد، خارق عادت است. و اگر خواننده يا نويسنده مى‌بودى، إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ: آن هنگام هر آينه در شک افتادى تباهکاران و کجروان و دورشدگان از صواب.
تنبيه: آيه شريفه دلالت دارد بر صحت نبوت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله بدين تقرير: اين مطلب مسلم است که عادت جارى نيست شخصى در ميان قومى نشو و نما يافته که بکلى از علم و دانش دور بلکه از اخلاق انسانيت مهجور بوده، نه از راه و رسم دينى اثرى و نه از خدا و پيغمبر خبرى. جاهليت جهلاء که اوصافش مشهور و معروف است، در چنين زمانى و چنين مکانى با مقدماتى که مساوى ايشان در مولد و خلقت و مصاحب آنان از حين صغر تا کبر در سفر و حضر، از او مشاهده کرده باشند که تعليم از کسى نگرفته و چيزى نخوانده و ننوشته، با وجود بر اين اتيان کتابى نمايد در نهايت فصاحت و بلاغت، مشتمل بر
جلد 10 - صفحه 247
قوانين محکمه متقنه و مواعظ شافيه و گزارشات صادقه امم سابقه، که تمام عقول را از اتيان به مثل آن عاجز ساخته؛ هر آينه برهان و شاهد صادقى است بر آنکه اين کتاب مقدس از جانب خداوند تعالى و تقدس مى‌باشد و صاحبش هم مبعوث به رسالت باشد. و چون پيغمبر مظهر قدرت تامه الهى است، پس قادر بوده بر خواندن و نوشتن، لکن کتابت و قرائتى از آن حضرت ظاهر نشد تا برهان قاطع باشد بر ادعاى نبوت آن سرور؛ اينست سرّ اينکه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را امّى گويند و اهل کتاب دانسته‌اند در کتاب خود که پيغمبر آخر الزمان امّى خواهد بود با اين وصف ايمان نياورد، هر آينه ثابت نمايد که کفر آنها به آن حضرت و قرآن، محض عناد و انکار بوده نه آنکه شکى داشته‌اند.