تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ وَ لَمْ يَکْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا عَلَيْکَ الْکِتابَ يُتْلى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذلِکَ لَرَحْمَةً وَ ذِکْرى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (51)
جلد 10 - صفحه 249
چون آيات در حکم واحدند، زيرا غرض از آن ثبوت نبوت است و آن به هر يک از آن حاصل شود:
أَ وَ لَمْ يَکْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا: آيا کفايت نمى‌کند ايشان را در حجت و برهان اينکه نازل فرموديم، عَلَيْکَ الْکِتابَ: بر تو قرآن را، يُتْلى عَلَيْهِمْ: در حالتى که خوانده مى‌شود بر ايشان به زبان عربى و حاوى است تمام آنچه را که محتاج باشند عموم بشر در امور دين و دنيا و آخرت، با اين وصف ايشان مى‌طلبند چيزهائى را که هواى نفسانى و دلبخواهى آنان است. إِنَّ فِي ذلِکَ: بدرستى که در اين کتاب قرآن، لَرَحْمَةً وَ ذِکْرى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ: هر آينه بخشايشى و يادآورى است براى گروهى که ايمان آورند به آن و پيروى کنند.
تبصره: آيه شريفه دلالت دارد بر آنکه قرآن کريم کافى است در معجزه، زيرا در اعلى مرتبه فصاحت و اقصى درجه بلاغت مى‌باشد و تا انقراض عالم اعجاز آن ثابت است که تمام عقول از اتيان به مثل آن عاجز باشند، بنابراين از ساير معجزات کافى‌تر خواهد بود.
و نيز دلالت دارد بر آنکه قرآن مجيد کافى است براى عموم بشر در آنچه محتاجند به آن از عبادات و معاملات و عقود و ايقاعات و سياسات و احکام و مواعظ به نحو اتمّ و اکمل تا انقراض عالم که در هيچ زمانى و در هيچ قسمتى محتاج به چيز ديگرى نيستند، لذا به لسان استفهام تقريرى فرمايد: آيا کافى نيست بندگان را که نازل فرموديم بر ايشان کتاب قرآن را، يعنى عقول سليمه تسليم اين امر را نمايد و ما را از بيانات و کتب خارجيان مستغنى گرداند.
در تفسير لوامع التنزيل- احمد در مسند خود، و بيهقى در شعب الايمان، و ابن اثير در نهايه، و بغوى در معالم، در ذيل آيه شريفه (وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ)* «1» از جابر عبد اللّه انصارى روايت نموده که عمر بن خطاب خدمت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله آمد و عرض کرد: يا رسول اللّه، انّا نسمع احاديث من اليهود تعجبنا، افترى أن نکتب بعضها؟ فقال صلّى اللّه عليه و آله: يابن
«1» اين قسمت آيه، در آيات 168 و 208 بقره، 142 انعام، و 21 نور ذکر شده است.
جلد 10 - صفحه 250
الخطّاب أ تتهوکون کما تهوّکت اليهود و النّصارى؟ لقد جئتکم بشريعة بيضاء نقيّة لو کان موسى حيّا ما و سعه الّا اتباعى.
ما حديثهائى از يهود مى‌شنويم که به تعجب مى‌آورد ما را، آيا رأى مى‌دهى که بنويسيم بعض آن مقالات را! پس حضرت به غيظ درآمده فرمود: اى پسر خطاب، آيا حيران مى‌سازيد اين امت را در وادى ضلالت چنانچه يهود و نصارى در گمراهى و ضلالت افتاده‌اند، هر آينه به تحقيق آمدم به شما به شريعتى خالصه پاکيزه واضح روشن مانند نور درخشنده در ليله مظلمه کفر و ضلالت، اگر موسى زنده بود و درک شريعت مرا مى‌کرد گنجايش و در خور او نبود مگر متابعت من «1».
در ميزان ذهبى، و دارمى در سنن خود نقل کرده که عمر گفت: استنساخ نموده از تورات تا زياد کنيم علمى بر علم خود. پس به غضب آمد رسول خدا به مرتبه‌اى که سرخ شد چشم مبارک؛ انصار صدا بلند نمودند «السّلاح، السّلاح» مسلح شويد، غضب فرموده رسول خدا، آمدند اطراف منبر را گرفتند. ابو بکر گفت: اى عمر بگريند بر تو گريه کنندگان، آيا نمى‌بينى که به خواندن تو روى مبارک حضرت متغير شود. عمر نگاه کرد به صورت حضرت، پس گفت: پناه مى‌برم به خدا از غضب خدا و رسول، فورا کلمه شهادتين جارى نمود و توبه کرد که راضى شديم به ربوبيت الهى و به دين اسلام و نبوت حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله. پس حضرت فرمود: به خدائى که جان من در تحت قدرت او است اگر ظاهر شود براى شما موسى، پس پيروى او کنيد و مرا واگذاريد؛ هر آينه گمراه شويد از راه راست. و اگر باشد موسى در زمان من و ادراک کند نبوت مرا، هر آينه پيروى من خواهد نمود.