تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَ لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «27»
جلد 10 - صفحه 289
وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ: و خدا آن ذاتى است که ايجاد فرمايد خلق را به قدرت کامله و حکمت شامله خود، ثُمَّ يُعِيدُهُ: پس اعاده و زنده گرداند بعد از مردن آنان. بعد از آن به جهت تأکيد اين مطلب فرمايد: وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ: و اين زنده گردانيدن در مرتبه دوم آسانتر است براى خدا از اصل آفرينش اوليه نسبت به قدرت شما و قياس بر اصول شما، و الا ايجاد و اعاده در پيشگاه قدرت سبحانى يکسان است، يعنى چون شما اعتقاد داريد به آنکه قدرت شما بر صنعتى در بار دوم با وجود آلات و اسباب آسانتر باشد از قدرت شما بر آن در مرتبه اول بدون اسباب و آلات، پس چرا به ابداء اقرار داريد و به اعاده منکريد.
يا آنکه چگونه اقرار داريد به آنچه دورتر و سخت‌تر است از اذهان و عقول شما، و منکر مى‌شويد آنچه را که اهون و اسهل باشد در اذهان و عقول شما. و ذکر «اهون» به صيغه تفضيل به جهت آنست که در عقول مقرر شده که اعاده شى‌ء، اهون از ايجاد آن و اسهل باشد.
وَ لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى: و مر او راست وصف عظيم الشأن برتر و بالاتر که غير او متصف به آن نخواهد بود مانند وحدت ذات و عظمت صفات و قدرت کامله عامه و حکمت تامه شامله، و حق تعالى موصوف است به اين صفت بزرگوار، فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: در جميع آسمانها و زمينها، يعنى تمامى موجودات آسمانها و زمينها، ذات حق را به عظمت و جلالت وصف کنند، يا به نطق و يا به دلالت. مراد آنست که او سبحانه بر جميع السنه خلايق و ادله همه دلايل، موصوف گشته و معروف شده به اينکه: قادر است و عاجز نيست از انشاء و اعاده و غير آن از مقدورات. وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ: و او است غالب بر هر مقدور که از جمله آن ايجاد و اعاده است. دانا است به صواب که همه افعال او بر وفق حکمت و مقتضاى مصلحت است.
تتميم: اهل تحقيق از اهل ايمان فرموده‌اند: بالاترين صفات و قدرت خدا که در آسمان و زمين معلوم است، خلقت ائمه هدى عليهم السّلام مى‌باشد؛ چنانچه احاديث هم در اين قمست وارد شده از جمله:
جلد 10 - صفحه 290
ابن بابويه در عيون از حضرت رضا عليه السّلام روايت نموده که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود به على عليه السّلام: «انت المثل الاعلى» «1» و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در آخر خطبه‌اى فرمود: «نحن کلمة التّقوى و سبيل الهدى و المثل الاعلى» «2».
و در زيارت جامعه جواديه است «السّلام على ائمة الهدى و مصابيح الدّجى و اعلام التّقى و ذوى النّهى و اولى الحجى و کهف الورى و ورثة الانبياء و المثل الاعلى و الدّعوة الحسنى و حجج اللّه على اهل الدّنيا و الاخرة و الاولى ...» «3».