اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو أَن‌َّ ما فِي الأَرض‌ِ مِن شَجَرَةٍ أَقلام‌ٌ وَ البَحرُ يَمُدُّه‌ُ مِن بَعدِه‌ِ سَبعَةُ أَبحُرٍ ما نَفِدَت کَلِمات‌ُ اللّه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ «27»
و بر فرض محال اگر آنچه در زمين از اشجار و درختان قلم شود و دريا مرکب گردد و آن دريا را از بعد تماميتش هفت درياي ديگر مداد شود تمام نميشود کلمات الهي محققا خداوند عزيز و حکيم است.
و نظير اينکه آيه شريفه در سوره کهف ميفرمايد لَو کان‌َ البَحرُ مِداداً لِکَلِمات‌ِ رَبِّي لَنَفِدَ البَحرُ قَبل‌َ أَن تَنفَدَ کَلِمات‌ُ رَبِّي وَ لَو جِئنا بِمِثلِه‌ِ مَدَداً (آيه 109) و اينکه آيه دلالت دارد بر اينکه کلمات پروردگار حد و حصر ندارد و غير متناهيست زيرا اگر اشجار قلم شود و درياها مرکب بالاخره محدود و متناهيست و اينکه معني مفسرين را در حيث و بيص انداخته لذا بعضي گفتند مراد از کلمات علم الهيست بعضي گفتند قدرت او است بعضي گفتند بواطن قرآن است و امثال اينها لکن آنچه بنظر ميرسد «و لم يسبقني احد» اينکه کلمات رب افعال الهيست از خلق و رزق و اماته و احياء و تفضلات و نعم و کرم و احسان چه افعال تکوينيه و چه تشريعيه از ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و فرائض و محرمات و شاهد بر اينکه دعوي آيات بسيار و اخبار زيادي داريم مثل قوله تعالي در حق عيسي (ع) إِذ قالَت‌ِ المَلائِکَةُ يا مَريَم‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ يُبَشِّرُک‌ِ بِکَلِمَةٍ مِنه‌ُ اسمُه‌ُ المَسِيح‌ُ عِيسَي ابن‌ُ مَريَم‌َ (آل عمران آيه 45) و قوله تعالي إِنَّمَا المَسِيح‌ُ عِيسَي ابن‌ُ
جلد 14 - صفحه 435
مَريَم‌َ رَسُول‌ُ اللّه‌ِ وَ کَلِمَتُه‌ُ أَلقاها إِلي مَريَم‌َ (نساء آيه 171) و قوله تعالي وَ جَعَلَها کَلِمَةً- باقِيَةً فِي عَقِبِه‌ِ (زخرف آيه 28) که در حق ابراهيم ميفرمايد و در حديث دارد مراد امامت است که در نسل ابراهيم تا قيامت باقيست که موقعي که خداوند فرمود إِنِّي جاعِلُک‌َ لِلنّاس‌ِ إِماماً قال‌َ وَ مِن ذُرِّيَّتِي- الاية (بقره آيه 124) و در اخبار دارد
(نحن الکلمات التامات)
و غير اينها.
اشکال: افعال الهي و مخلوقات او علي کثرتها محدود است و اينکه آيه دلالت ميکند بر عدم محدوديت و همين منشأ اينکه شده که مفسرين بآن تفسيرات متمسک شده‌اند.
جواب: يکي از ضروريات دين و نصوص قرآني مسئله خلود است در قيامت چه نسبت باهل بهشت و چه نسبت باهل عذاب و دائما فيوضات الهي شامل اهل بهشت ميشود و عقوباتش بر اهل جهنم زياد ميگردد که ميفرمايد کُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذاب‌َ (نساء آيه 56).
إِن‌َّ اللّه‌َ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ مکرر تفسير شده.