اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لِلّه‌ِ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ هُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ «26»
از براي خداوند است آنچه در آسمانها و زمين است محققا خداوند تبارک و تعالي اوست غني بالذات و مستجمع جميع کمالات که معناي حميد است.
لِلّه‌ِ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ لام ملکيه است يعني جميع آنچه در آسمانها و زمين است ملک طلق خداوند است. توضيح الکلام اينکه ملکيت اقسامي دارد: ملکيت ذاتيه، مطلقه، و مقيده اصليه و فرعيه کليه و جزئيه دائميه و موقته، حقيقيه و ادعائيه اما ملکيت ذاتيه مطلقه اصليه دائميه حقه مختص بذات مقدس پروردگار است چون خالق و موجد تمام ممکنات از آسمان و زمين و آنچه در آنها است و آنچه بين آنها است از عوالم مجردات و ماديات او است و بس و اما جعليه منوط بجعل جاعل است که خداوند جعل فرمايد براي هر که اراده و مشيتش تعلق گرفته و اما مطلقه کليه که خداوند جعل فرمود از براي نبي و امام چنانچه در اخبار داريم
«الارض کلها للامام»
و اينها براي شيعيان مباح فرمودند تصرف در آنها را و براي غير شيعه چه مشرک باشد يا کافر و معاند يا مخالف غصب است و اما مقيده جزئيه ملکيت که بنحو مشروع انسان بدست بياورد يا بحيازت يا ببيع و صلح و هبه و هديه و ميراث و کد يمين و کسب و تجارت، و ساير اسباب انتقال که هم مقيده است همه گونه تصرفي نميتواند بکند محدود است تصرفات او که بر طبق شرع باشد بر خلاف شرع حق ندارد تصرف کند هم جزئيه است که فقط مالک اعيان شخصيه است و هم موقته ما دام الحيوة پس از مردن مالک فلسي نيست و اما ادعائيه امواليست که بظلم و سرقت و کسب حرام بدست ميآورند که حقيقت ملک آنها نيست و غصب است فقط ادعاء است.
إِن‌َّ اللّه‌َ هُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ که گفتيم غني اشاره بصفات سلبيه است که هر صفتي که
جلد 14 - صفحه 434
موحد نقص و عيب و احتياج است در ساحت قدس او نيست.
نه مرکب بود و جسم نه جوهر نه عرض || بي شريک است و معاني تو غني دان خالق
نه ترکيب خارجي مثل ماديات و نه ترکيب ذهني مثل انواع که مي‌گويي نوع انسان حيوان ناطق و همچنين ساير انواع حيوانات نه ترکيب و همي مثل مجردات که مرکب از وجود و ماهيت هستند صرف الوجود بحت الوجود محض الوجود است و حميد اشاره بصفات ثبوتيه است چه ذاتيه و چه فعليه.
عالم و قادر وحي است و مريد و مدرک || سميع بصير خبير کبير عزيز عظيم
و فعليه خالق رازق معطي منعم مفضل منتقم مثيب معاقب و ساير افعال حميده.