اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ جاؤُکُم مِن فَوقِکُم وَ مِن أَسفَل‌َ مِنکُم وَ إِذ زاغَت‌ِ الأَبصارُ وَ بَلَغَت‌ِ القُلُوب‌ُ الحَناجِرَ وَ تَظُنُّون‌َ بِاللّه‌ِ الظُّنُونَا «10»
زماني که آمدند لشکر کفار شما را از طرف بالاي شما که مسلط باشند بر شما و از طرف پائين شما که راه فرار نداشته باشيد و- زماني که خيره و حيران شده چشمهاي شما و دلها و جانهاي شما به گلو رسيد و گمانهاي بد برديد.
جلد 14 - صفحه 481
إِذ جاؤُکُم مِن فَوقِکُم ياد کنيد زماني که از طرف بالاي وادي لشکر کفر که طرف مشرق مدينه است آمدند که طائفه بني قريظه و بني النضير و بني غطفان بودند.
وَ مِن أَسفَل‌َ مِنکُم از طرف مکه ابو سفيان و کفار قريش و اتباع آنها.
وَ إِذ زاغَت‌ِ الأَبصارُ زاغ ميل چشم است از مکان خود به اصطلاح چشم دور ميزند زيرا از هر طرفي نگاه ميکردند دشمن رو بآنها ميآمد و ميل از هر چيزي را زوغ ميگويند چنانچه ميفرمايد فَلَمّا زاغُوا أَزاغ‌َ اللّه‌ُ قُلُوبَهُم (صف آيه 5) چون آنها ميل از حق کردند خداوند هم قلب آنها را از ايمان و خير ميل داد.
وَ بَلَغَت‌ِ القُلُوب‌ُ الحَناجِرَ به اصطلاح بزبان فارسي ميگويد ششم تو گلو آمد که گفتند انسان موقعي که خوف و ترس و اضطرابي پيدا کرد قلبش جا کن ميشود و ميآيد در گلو که اگر راه تنگ نبود بيرون ميافتاد.
وَ تَظُنُّون‌َ بِاللّه‌ِ الظُّنُونَا بعضي ظن بيأس و نااميدي بعضي ظن به استيصال بعضي مثل منافقين گفتند «ما وَعَدَنَا اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ إِلّا غُرُوراً» که در آيه بعد بيايد و بالجمله گمانهاي بيجا بلي مؤمنين ثابت الايمان قلب آنها آرام بود و اطمينان به فتح و ظفر داشتند و ميآيد در آيه 22 وَ لَمّا رَأَ المُؤمِنُون‌َ الأَحزاب‌َ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ صَدَق‌َ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ ما زادَهُم إِلّا إِيماناً وَ تَسلِيماً.