در اين آيه، کليّات وگوشه‌اى از احکام حج و عمره آمده است، ولى تفصيل آن در روايات و فتاواى علما مى‌باشد.
«حج» مناسکى است که بنيان‌گذار آن حضرت ابراهيم عليه السلام بوده و در ميان عرب از زمان آن حضرت متداول بوده و به فرمان خداوند اين برنامه در اسلام نيز امضا شد و تا روز قيامت نيز خواهد بود.
«عمره» به معناى زيارت است و هرکس وارد مکّه شود بايد با لباس احرام به زيارت کعبه و طواف آن برود. حج و عمره مثل اذان و اقامه، دو عمل مشابه هستند که اندکى تفاوت دارند.
«هَدى»، نام قربانى حج است.
اين آيه، عمره تمتّع را در کنار حج تمتّع آورده است؛ «فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ»، لکن يکى از خلفا به اجتهاد خود آن را منع کرد. البتّه اين اجتهاد در برابر فرمان صريح خداوند است.
حکم مسائل اضطرارى، محدود به زمان ضرورت است. ولذا بر خلاف موارد عادّى که در سفر روزه جايز نيست، در اين سفر در صورت عدم ذبح قربانى، روزه واجب است و آن هم بايد در سه روز هفتم، هشتم و نهم ماه باشد، چرا که روز دهم عيد قربان است که روزه‌ى آن حرام مى‌باشد.
امامان معصوم در تفسير جمله‌ى «أَتِمُّوا الْحَجَّ» فرمودند: حجِ تمام، حجى است که در آن کلام زشت، گناه و نزاع نباشد و از محرّمات پرهيز شود. «1» و انسان توفيق يابد امام زمان خود را ملاقات کند. «2»
«1». تفسير نورالثقلين، ج 1، ص 181 و برهان، ج 1، ص 193.
«2». تفسير نورالثقلين، ج 3، ص 183.
جلد 1 - صفحه 309