اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ وَ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ ما وَعَدَنَا اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ إِلاّ غُرُوراً «12»
و ياد کن زماني که ميگفتند منافقون و کساني که در قلوب آنها مرض بود که نبود آنچه- وعده دادند بما خدا و رسول مگر فريب و غرور.
وَ إِذ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ منافقين در ميان مسلمانان بسيار بودند که هر چند بظاهر مسلمان و احکام ظاهريه اسلام هم بر آنها بار است مثل طهارت بدن حفظ جان و مال و نکاح با مسلمين و وجوب دفن و کفن و غير اينها لکن باطنا کافر يا مشرک يا دهري طبيعي و فرداي قيامت عقوبتش از تمام طبقات کفر سخت‌تر است: إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ (نساء آيه 145).
وَ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ مراد از قلب روح مجرد انسانيست و اينکه روح بعين مثل بدن است در اينکه امراض دارد و معالجاتي ميخواهد و اطبايي لازم دارد امراض روح اخلاق رذيله و صفات خبيثه و ملکات قبيحه است که اعظم آنها کفر و عناد است و اينکه امراض بسا بحدي ميرسد که قابل علاج نيست و اطباء روح انبياء و اوصياء و علماء هستند چنانچه گفتند ارسطو عريضه خدمت حضرت عيسي ارسال کرد عنوان آن «من طبيب الأبدان الي طبيب الارواح» بود اينکه دو طائفه منافقين و کساني که در قلوب آنها مرض بود چون اينکه لشکر انبوه مشرکين را مشاهده کردند و اينکه ضعف مسلمين گفتند.
ما وَعَدَنَا اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ إِلّا غُرُوراً اينکه وعده‌هايي که در قرآن است و پيغمبر فرموده که خدا مسلمانان را نصرت ميدهد و فتح و ظفر نصيب آنها ميشود و کفار و مشرکين را مخذول و منکوب ميگرداند نبود اينکه وعده‌ها مگر فريب دادن مسلمانان و دروغ محض بود و سرگرم کردن مردم.