تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) قُلْ لَنْ يَنْفَعَکُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَ إِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلاَّ قَلِيلاً «16» قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُکُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرادَ بِکُمْ سُوءاً أَوْ أَرادَ بِکُمْ رَحْمَةً وَ لا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً «17» قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْکُمْ وَ الْقائِلِينَ لِإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنا وَ لا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلاَّ قَلِيلاً «18» أَشِحَّةً عَلَيْکُمْ فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْکَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ کَالَّذِي يُغْشى‌ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوکُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولئِکَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ وَ کانَ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً «19» يَحْسَبُونَ الْأَحْزابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَ إِنْ يَأْتِ الْأَحْزابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بادُونَ فِي الْأَعْرابِ يَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِکُمْ وَ لَوْ کانُوا فِيکُمْ ما قاتَلُوا إِلاَّ قَلِيلاً «20» ترجمه‌ بگو فايده نميدهد شما را گريختن اگر بگريزيد از مرگ يا کشته شدن و آنگاه بر خوردار نميشويد مگر اندکى‌ بگو کيست آنگه نگاه ميدارد شما را از خدا اگر بخواهد براى شما بدى يا بخواهد برايتان رحمتى و نيابند براى‌شان غير از خدا دوستى و نه ياورى‌ بتحقيق ميداند خدا تا خير اندازندگان از شما را و گويندگان به برادرانشان که بيائيد بسوى ما و نميآيند بکار زار مگر اندکى‌ بخيلانند بر شما پس چون آيد ترس مى‌بينى آنها را که مينگرند بسوى تو ميگردد چشمهاشان چون کسيکه بيهوش شده باشد از مرگ پس چون برود ترس آزار نمايند شما را بزبانهائى تند و تيز در حاليکه بخيلانند بر مال آنها ايمان نياوردند پس باطل گردانيد خدا کردارهاشانرا و باشد اين بر خدا آسان‌ مى‌پندارند دسته‌هاى دشمن را که نرفته‌اند و اگر آيند دسته‌هاى دشمن دوست دارند که کاش آنها صحرانشينان بودند در ميان عربان بيابانى که ميپرسيدند از خبرهاى شما و اگر بودند در ميان شما کار زار نميکردند مگر اندکى‌ تفسير خداوند سبحان در اين آيات به پيغمبر خود دستور فرموده که بمنافقين مذکور در آيات سابقه بفرمايد فرار براى شما فايده‌اى ندارد اگر مقصود شما فرار از مردن بمرگ طبيعى يا کشته شدن بدست مردم باشد هر دو بتقدير الهى است اجل هر کس رسيده باشد هر جا باشد ميميرد يا کشته ميشود و تقديم و تأخيرى در آن روى نخواهد داد و بر فرض بگمان شما تأخير بيفتد چند روزى بيش از زندگى بهره‌مند نخواهيد شد و بعدا بعذاب اليم فرار از جنگ گرفتار خواهيد بود کيست آنکه بتواند شما را از تحت اراده و قدرت خدا خارج نمايد اگر بخواهد بشما بدى يا خوبى برساند و نخواهند يافت براى خودشان جز خدا صاحب اختيار و ياورى که بتواند دفع نمايد از آنها مقدّر خدا را او ميداند و ميشناسد کسانيرا جلد 4 صفحه 313 که باز ميدارند سايرين را از جهاد در بين شما و مشغول مينمايند ايشانرا به اراجيفى از قبيل آنکه لشگر محمّد لقمه‌اى براى ابو سفيان و احزاب بيش نيست و کسانيرا که ميگويند برفقا و دوستان خودشان از منافقين بيائيد پيغمبر را تسليم بدشمن نمائيم و برويم پى کارمان مانند آن اوّل منافق از مهاجرين که برفيق و برادر خود گفت بيا محمّد را در مقابل عمرو بن عبد ود بياوريم که او را بکشد و ما بقوم خود ملحق شويم چون کسى حريف ميدان اين مرد نيست و در تاريخ واقعه اشاره بآن شد که يکمرتبه ديگر هم در ايّام عسرت اين اظهار را بهم مسلک خود عبد الرّحمن ابن عوف نمود و آنکه از ميدان ضرار فرار کرد و معلوم است اين قبيل اشخاص در جنگ حاضر نميشوند مگر ناچار شوند آنهم بقدريکه بگويند ما هم بوديم و در غنيمت شريکيم و کلمه هلمّ در مفرد و جمع استعمال ميشود و اينها از صرف مال و بذل جان در راه خدا و نصرت مسلمانان بخيلانند و مضايقه مينمايند از ايشان و چون ترس از دشمن پديدار گردد مى‌بينى اى پيغمبر آنها را که نگاه ميکنند بتو در حاليکه چشمهاشان در حدقه گردش ميکند مانند کسيکه در شرف مرگ است و بحال احتضار افتاده از ترس ولى چون ترس بر طرف شد و ظفر براى مسلمانان حاصل گشت و غنيمتى بدست آمد حمله ميکنند بمسلمانان و آزار ميرسانند بايشان با زبانهاى تند و تيزشان که زود سهم ما را بدهيد يک قيراط شما بيشتر برديد سهم ما کم شد و از اين قبيل زبان درازى و نظر تنگيها ميکنند در مال دنيا اينها واقعا ايمان بخدا و پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلم نياورده‌اند و با اغراض دنيوى حاضر در ميدان جنگ شده‌اند و الّا اين احوال از آنها بروز نمينمود لذا اگر احيانا مبارزه و جنگى هم نموده باشند چون بقصد قربت نبوده ثواب ندارد و عمل غير مؤمن مخلص مقبول درگاه احديّت نيست و اين نفاقها و اعمال ناشايسته براى خدا چيزى نيست و آسان بوده و هست و اينها از بس مرعوب شده بودند پس از فرار احزاب باز خيال ميکردند آنها فرار نکردند و از بس باطنا با مسلمانان بدند اگر دو مرتبه احزاب که همان قبائل مختلفه از کفار قريش و غيرها باشند بر گردند براى جنگ با مسلمانان دوست دارند بروند از مدينه بيرون و محلق باعراب باديه‌نشين شوند و از راهگذران جوياى حال مسلمانان گردند و اگر در اين دفعه دوم هم در مدينه باشند مانند جلد 4 صفحه 314 دفعه اوّل جنگ نميکنند مگر بهمان اندازه کم که بيان شد براى رضاى خدا نيست بلکه براى شرکت در غنيمت است‌