تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً (57) وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اکْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً (58) يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (59) لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجاوِرُونَکَ فِيها إِلاَّ قَلِيلاً (60) مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتِيلاً (61)
سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً (62)
ترجمه
همانا آنها که آزار ميکنند خدا و پيغمبرش را دور ميگرداند آنها را خدا از رحمت خود در دنيا و آخرت و آماده کرده برايشان عذابى خوار کننده
و آنها که آزار ميکنند مردان با ايمان و زنان با ايمان را بغير آنچه کسب کردند پس بتحقيق متحمّل شدند نسبت دروغ و گناهى آشکار را
اى پيغمبر بگو بزنانت و دخترانت و زنان گروندگان نزديک کنند بر خودشان از چادرهاشان اين نزديکتر است بآنکه شناخته شوند پس آزار نشوند و بوده است خدا آمرزنده مهربان
هر آينه اگر باز نايستند منافقان و آنها که در دلهاشان بيمارى است و منتشر کنندگان اخبار دروغ وحشت انگيز در مدينه هر آينه بر انگيزانيم تو را بسوى آنها پس مجاورت نميکنند تو را در آن مگر اندکى
با آنکه دورشدگان از رحمتند هر کجا يافته شوند گرفته ميشوند و کشته ميشوند کشته شدنى سخت
بود اين طريقه خداوند در باره آنانکه گذشتند از پيش و هرگز نمى‌يابى براى طريقه خدا تغييرى.
تفسير
خداوند متعال بعد از حکم بوجوب درود و ثنا و دعاء بر پيغمبر صلى اللّه عليه و اله و انقياد و اطاعت احکام او نهى فرموده است از آزار و ايذاء او باين بيان که کسانى که اذيّت ميکنند خدا و پيغمبر او را چون اذيّت پيغمبر خدا اذيّت خدا است بزبان درازى و تجاوز از حدّ و مقام و مخالفت و عناد و کفر و الحاد خداوند آنها را از رحمت خود دور ميفرمايد در دنيا و آخرت و آماده فرموده است براى آنان عذاب اليم خوار کننده‌ئى قمّى ره فرموده نازل شده در حقّ کسانيکه غصب نمودند حقّ امير المؤمنين عليه السّلام را و گرفتند حقّ فاطمه عليها سلام را و اذيّت نمودند او را با آنکه پيغمبر صلى اللّه عليه و اله فرمود کسيکه اذيّت کند فاطمه را در حيات من مانند کسى است که اذيّت کند او را بعد از موت من و کسيکه اذيّت کند او را بعد از موت من مانند کسى است که اذيّت کند او را در حيات من و کسيکه اذيّت کند او را مرا اذيّت کرده و کسيکه مرا
جلد 4 صفحه 340
اذيّت کند خدا را اذيّت کرده و اينمعناى قول خدا الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ است و در شفاء الصدور بعد از اثبات آنکه اوّلى و دوّمى اذيّت نمودند حضرت زهرا عليها سلام را و اثبات اين حديث شريف از طرق معتبره اهل سنّت فرموده بقياس شکل اوّل که بديهى است نتيجه دادنش ثابت ميشود استحقاق اوّلى و دوّمى براى لعن باين آيه شريفه و در تهذيب از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که يکشب پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نماز عشا را تأخير انداخت عمر آمد در خانه پيغمبر صلى اللّه عليه و اله را کوبيد و گفت يا رسول اللّه زنها و بچه‌ها خوابيدند آنحضرت بيرون آمد و فرمود شما حق نداريد مرا اذيّت کنيد و بمن امر نمائيد بر شما است که گوش دهيد و اطاعت کنيد و نيز نهى فرموده از ايذاء و آزار اهل ايمان باين تقريب که کسانيکه آزار ميکنند مردان مؤمن و زنان مؤمنه را بدون جهتى که مستحقّ آن شوند از معاصى پس بتحقيق بدوش کشيدند اگر تهمت و افترا زده باشند بآنها و دروغ گفته باشند از قولشان بهتان را که دروغ بزرگ بهت آور است و اگر غير از اين باشد از ساير آزارهاى زبانى و غير زبانى بگردن گرفتند گناه آشکارى را و در هر حال مرتکب گناه آشکارى شدند چون قبح تهمت و افترا و بهتان واضح و گناهش آشکار است و قمّى ره فرموده مراد امير المؤمنين و حضرت زهرا عليهما السلامند ولى جارى است در تمام مردم و ظاهرا مقصود بيان اکمل افراد مؤمنين و اظهر اشخاص مؤمنات باشد و اتمّ انواع اذيت و آزار که منافقان نسبت بآن دو وجود مبارک روا دانستند و بجا آوردند در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که چون روز قيامت شود منادى ندا کند کجايند اذيّت کنندگان اولياء من پس بر ميخيزند قوميکه گوشت در صورتهاشان نيست و گفته ميشود اينانند که اذيّت مينمودند اهل ايمانرا و قيام ميکردند بعداوت و عناد در برابر ايشان و بمشقّت مى‌انداختند آنانرا در دينشان پس امر ميشود که بجهنم برند آنها را و در خصال از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که مردم دو صنفند مؤمن و جاهل پس اذيّت مکن مؤمن را و جهالت منما بر جاهل تا مانند او باشى و قمّى ره در شأن نزول آيه سوّم فرمود که زنها براى نماز مغرب و عشاء و صبح که بمسجد ميآمدند مبتلا بتعرّض و آزار جوانهائى که در سر راه آنها مى‌نشستند ميشدند پس اين آيه نازل شد و مفادش آنستکه اى پيغمبر بگو بزنانت
جلد 4 صفحه 341
و دخترانت و زنان اهل ايمان که نزديک کنند و بپوشانند بر خود ساترى از قبيل چادرهاشان که تمام بدن و سر و صورت آنها را بپوشاند اين نزديکتر است بآنکه شناخته شوند بنجابت و عفّت پس آزار کرده نشوند و خداوند آمرزنده و مهربان است لذا بى‌چادرى سابقشان را مى‌بخشد و اين احکام را که موجب حفظ عفّت و نجابت و موافق با عزّت و جلالت آنان است فرموده و در واقع آيه حجاب اين است نه آيه سابق اين سوره که در آداب خانه پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلم بود و نه آيه غضّ در سوره نور که دلالتش بر ستر وجه و کفّين واضح نبود و دلالت اين آيه بحمد اللّه تعالى واضح و آشکار است و قمّى ره در شأن نزول آيه چهارم فرموده که نازل شد در باره قومى از منافقين که اخبار دروغ وحشت آورى راجع به پيغمبر صلى اللّه عليه و اله شهرت ميدادند وقتى که آنحضرت ببعضى از جنگها تشريف ميبرد از قبيل آنکه کشته شد و اسير شد و مسلمانان غمگين ميشدند و شکايت به پيغمبر صلى اللّه عليه و اله و سلم مينمودند تا اين آيه نازل شد و آنحضرت تهديد باخراجشان از مدينه فرمود و مفادش آنستکه اگر منافقين و کسانيکه در دلهاشان مرض شکّ است و کسانيکه اراجيف و اخبار دروغ وحشت انگيز را منتشر مينمايند در مدينه طيّبه منتهى نشوند و دست از اين عمل زشت خود بر ندارند هر آينه تو را امر نمائيم بجنگ با آنها و خراجشان پس درنگ نخواهند نمود در جوار تو مگر زمان کمى که فاصله بين فرمان جنگ و کشته شدن يا فرار نمودن باشد و دور شدگانند از رحمت حق و در صورت فرار مسلمانان هر جا آنها را بيابند خواهند کشت بذلّت و خوارى و بوده است اين طريقه و دستور الهى در امم ماضيه که ميکشتند منافقين و شکّاکين و سعى کنندگان در متزلزل نمودن اهل ايمان بانبياء عليهم السلام را و در طريقه الهيّه تغيير و تبديلى روى نميدهد چون کسى در مقابل اراده او عرض اندامى ندارد و اراجيف مأخوذ از رجفه بمعناى زلزله است و در اخبار بى‌اصل که موجب تشويش است استعمال ميشود و ارجاف مردم بامرى اضطراب آنها است بآن و اغراء خواندن شخصى است بگرفتن چيزى و تحريص او بآن.
جلد 4 صفحه 342