اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَئِن لَم يَنتَه‌ِ المُنافِقُون‌َ وَ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ وَ المُرجِفُون‌َ فِي المَدِينَةِ لَنُغرِيَنَّک‌َ بِهِم ثُم‌َّ لا يُجاوِرُونَک‌َ فِيها إِلاّ قَلِيلاً (60)
و هر آينه اگر منتهي نشدند منافقين و کساني که در قلوب آنها مرض هست و اراجيف و مزخرف گويان در مدينه هر آينه
جلد 14 - صفحه 528
تو را برميگماريم بر آنها و مسلط ميکنيم تو را بر آنها پس باقي نميماند در خدمت و هم جواري تو در مدينه مگر قليلي.
از اينکه آيه استفاده ميشود که اکثر اينها که اظهار ايمان کردند يا از منافقين هستند چنانچه ميفرمايد وَ مِمَّن حَولَکُم مِن‌َ الأَعراب‌ِ مُنافِقُون‌َ وَ مِن أَهل‌ِ المَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَي النِّفاق‌ِ لا تَعلَمُهُم، نَحن‌ُ نَعلَمُهُم سَنُعَذِّبُهُم مَرَّتَين‌ِ ثُم‌َّ يُرَدُّون‌َ إِلي عَذاب‌ٍ عَظِيم‌ٍ (توبه آيه 101) يا از کساني که في قلوبهم مرض هستند که ميفرمايد وَ مِن‌َ النّاس‌ِ مَن يَقُول‌ُ آمَنّا بِاللّه‌ِ وَ بِاليَوم‌ِ الآخِرِ وَ ما هُم بِمُؤمِنِين‌َ يُخادِعُون‌َ اللّه‌َ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ ما يَخدَعُون‌َ إِلّا أَنفُسَهُم وَ ما يَشعُرُون‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ، فَزادَهُم‌ُ اللّه‌ُ مَرَضاً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ (بقره آيه 8 و 9 و 10) يا مرجفون هستند کساني که قلوب المؤمنين را ميلرزانند و مضطرب ميکنند و ميترسانند که لشکر کفر مسلط شدند و مسلمين، مجاهدين کشته و اسير شدند و از همين باب است اراجيف و دروغهايي که باعث خوف ديگران ميشود که از ماده رجفه بمعني زلزله است و مرجف کسي را گويند که قلب ديگران را بلرزاند لذا ميفرمايد:
لَئِن لَم يَنتَه‌ِ المُنافِقُون‌َ اگر دست از نفاق خود و کارشکني بين مسلمين بر نداشتند و ساکت ننشستند و نفاق خود را ظاهر کردند.
وَ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ در مجلد اول صفحه 363 و 364 امراض قلبي را بيان کرديم از اخلاق رذيله مثل حسد کبر عجب عناد عصبيت و غير اينها که ما در مجلد سيم کلم الطيب در کتاب عمل الصالح قريب هفتاد مرض براي قلب که عبارت از روح انساني است بيان کرده‌ايم چشم عقل کور ميشود زبان عقل لال ميشود گوش عقل کر ميشود صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ و هکذا.
وَ المُرجِفُون‌َ فِي المَدِينَةِ که شرحش بيان شد اگر اينکه سه طائفه دست از کار شکني خود برنداشتند.
لَنُغرِيَنَّک‌َ بِهِم تو را بر آنها مسلط ميکنيم آنها را از مدينه و اطراف تو خارج ميکنيم
جلد 14 - صفحه 529
چنانچه ميفرمايد يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ جاهِدِ الکُفّارَ وَ المُنافِقِين‌َ وَ اغلُظ عَلَيهِم وَ مَأواهُم جَهَنَّم‌ُ وَ بِئس‌َ المَصِيرُ (توبه آيه 73).
ثُم‌َّ لا يُجاوِرُونَک‌َ فِيها همجوار تو نميشوند در مدينه.
إِلّا قَلِيلًا مؤمنين خالص و اينها بسيار کمند ولي اگر منتهي شدند و کارشکني نکردند پرده روي کارهاي آنها ميگذاريم و عذاب آنها را در آن عالم به اشد عذاب في الدرک الاسفل من النار مقرر ميکنيم.