اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مِنهُم مَن يَقُول‌ُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذاب‌َ النّارِ (201)
(و بعضي از مردم کساني هستند که ميگويند پروردگار ما در دنيا بما خير عطا کن و در آخرت بما خير عطا فرماي و ما را از عذاب آتش حفظ نماي) وَ مِنهُم مَن يَقُول‌ُ يعني بعضي از مردم کساني هستند که ميگويند و اينکه دسته از مؤمنين و معتقدين بروز جزاء و مثوبات اخروي ميباشند.
رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً ايتاء و اعطاء متقارب المعني است ولي اتي ثلاثي ايتاء بمعني جاء و عطا ثلاثي اعطاء بمعني تناول است و ممکن است ايتاء در معني تقريب بعيد و ايجاد معدوم استعمال گردد ولي اعطاء در بذل موجود بکار برده شود و حسنة بمعني فعل خير است در مقابل سيئة که بمعني فعل شرّ است و هر گاه حسنه و حسنات بعبد نسبت داده شود عبارت از عبادات و طاعات او از واجبات و مستحبات است و سيئات عبارت از گناهان و محرمات اوست، و هر گاه حسنه بخدا نسبت داده شود عبارت از اعطاء نعمت و فضل و مرحمتي است که از او نسبت ببنده ميشود، و سيئة نيز اطلاق ميشود بر بليات و مصائبي که از جانب خدا بواسطه نقمت و نکبت و جزاي عمل انسان بر او وارد ميشود و اينگونه افعال اگر چه از جهت مجازات حسن است زيرا محال است فعل قبيح از خدا صادر شود ولي چون
جلد 2 - صفحه 379
بسا بضرر بنده است نسبت بحال او سيئة گفته ميشود چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد وَ إِن تُصِبهُم حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِ اللّه‌ِ وَ إِن تُصِبهُم سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِک‌َ قُل کُل‌ٌّ مِن عِندِ اللّه‌ِ«1» و حسنه در اينکه آيه شامل جميع خيرات و نعمتي است که در دنيا ممکن و صلاح است به بنده داده شود و تعبير بمفرد در کلمه حسنة نه براي وحدت است که يک حسنة باشد و نه براي جنس است که جنس حسنة باشد که با يک حسنة هم صادق باشد بلکه مفادش شايد اينکه باشد که هر چه در دنيا و آخرة بما عطا مي‌فرمايي حسنة باشد و بنفع ما و صلاح ما باشد که تقريبا مفادش مفاد مضمون دعاء «
اللهم اعطنا خير الدنيا و الاخرة و اصرف عنا بلاء الدنيا و الاخرة
» است. وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً و در آخرت نيز بمن حسنة عنايت فرماي که شامل فيوضات و نعم اخروي ميشود.
وَ قِنا عَذاب‌َ النّارِ ق فعل امر از وقي يقي است يعني حفظ کن ما را از عذاب آتش که مراد جهنم است،