اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا قَضَيتُم مَناسِکَکُم فَاذکُرُوا اللّه‌َ کَذِکرِکُم آباءَکُم أَو أَشَدَّ ذِکراً فَمِن‌َ النّاس‌ِ مَن يَقُول‌ُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا وَ ما لَه‌ُ فِي الآخِرَةِ مِن خَلاق‌ٍ (200)
(پس هر گاه اعمال حج را بجاي آورديد خدا را ياد کنيد چنانچه پدرانتان را ياد ميکرديد يا بهتر و بيشتر از آن، و بعضي از مردم کساني هستند که مي‌گويند پروردگار ما در دنيا بما عطا کن، و براي اينان در آخرت بهره نيست) فَإِذا قَضَيتُم مَناسِکَکُم فعل قضي در قرآن بر معاني اطلاق شده: بمعني خلق و صنع مانند فَقَضاهُن‌َّ سَبع‌َ سَماوات‌ٍ«1» و بمعني امر مانند وَ قَضي رَبُّک‌َ أَلّا تَعبُدُوا إِلّا إِيّاه‌ُ«2» و بمعني اعلام مانند وَ قَضَينا إِلي بَنِي إِسرائِيل‌َ«3» و بمعني
1- سوره فصلت آيه 11
2- سوره اسراء آيه 24
3- سوره اسراء آيه 4
جلد 2 - صفحه 377
حکم مانند وَ اللّه‌ُ يَقضِي بِالحَق‌ِّ«1» و بمعني فعل مانند فَاقض‌ِ ما أَنت‌َ قاض‌ٍ«2» و بمعني اتمام و بپايان رسانيدن مانند فَلَمّا قَضي مُوسَي الأَجَل‌َ«3» و در اينکه آيه نيز بهمين معني استعمال شده است يعني هنگامي که اعمال حج را انجام داديد و مناسک جمع منسک، اسم مکان بمعني محل نسک است که عرفات، مشعر مني، و مکه باشد و يا مصدر ميمي و بمعني فعل عبادت است و اصل نسک بمعني عبادت مي‌باشد.
فَاذکُرُوا اللّه‌َ کَذِکرِکُم آباءَکُم در تفسير اينکه قسمت از آيه در مجمع از حضرت باقر عليه السّلام روايت کرده که فرمود:
انّهم کانوا اذا فرغوا من الحج يجتمعون هناک و يعدون مفاخر آبائهم و مآثرهم و يذکرون ايامهم القديمة و اياديهم الجسيمة فامرهم اللّه ان يذکروه مکان ذکرهم آبائهم
«
و بعضي گفتند مراد از ذکر خدا در اينجا تکبيرات وارده عقب پانزده نماز در مني است که از ظهر روز عيد تا صبح سيزدهم باشد و بعضي گفتند مراد ذکر نعم و آلاء الهي است و شکر بر آنها است و بهتر تعميم است أَو أَشَدَّ ذِکراً بلکه سزاوار است که ذکر خدا بيشتر و بهتر از ذکر پدران، و مناسب جلال و نعمت‌هاي او باشد زيرا نعم الهي اعظم و آلاء او اکثر است حتي مفاخر و مآثر آباء شما نيز يکي از تفضلات خداوند نسبت بشما و آباء شما است.
فَمِن‌َ النّاس‌ِ مَن يَقُول‌ُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا بعضي از مردم هستند که تمام هم آنان زخارف دنيا از مال و جاه و رياست آنست و نظري بآخرت نداشته و از آن اعراض نموده‌اند.
1- سوره مؤمن آيه 21
2- سوره طه آيه 75
3- سوره قصص آيه 29
[.....]
جلد 2 - صفحه 378
وَ ما لَه‌ُ فِي الآخِرَةِ مِن خَلاق‌ٍ براي اينکه دسته از مردم بهره و نصيبي در آخرت نيست، زيرا فيوضات و نعم الهي در آخرت براي کساني است که در دنيا قابليت و استعداد آنها را در خود فراهم نموده و باصطلاح در اينجا بذر افشانده باشند تا در آنجا از ثمره آن برخوردار شوند ولي کساني که توجهي بآخرت نداشته بلکه اعتقاد بآن ندارند البته بهره براي آنان در آنجا نخواهد بود.