تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوى ثُمَّ يَعُودُونَ لِما نُهُوا عَنْهُ وَ يَتَناجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَ إِذا جاؤُکَ حَيَّوْکَ بِما لَمْ يُحَيِّکَ بِهِ اللَّهُ وَ يَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ لَوْ لا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِما نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَها فَبِئْسَ الْمَصِيرُ «8»
«1» البرهان، جلد 4، صفحه 303، حديث 5. حديث ادامه دارد.
جلد 13 - صفحه 64
شأن نزول: ابن عباس نقل نموده چون حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم لشکرى به جهاد فرستادى و خبر ايشان دير آمدى، جهودان و منافقان بر سر راه مؤمنان يا نزديک آنها نشستى و با يکديگر راز گفتى و به گوشه چشم به آنها که در ميان لشکر قومى داشتى نظر نمودى، مؤمنان را به تشويش انداختى. اين خبر به حضرت رسيده آنها را از آن نهى فرمود. دو سه روزى خود را بازداشته، دو مرتبه مشغول شدند؛ آيه شريفه نازل شد.
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا: آيا نمى‌بينى و نمى‌نگرى به سوى آنان که نهى شدند و بازداشته شدند، عَنِ النَّجْوى: از راز گفتن با يکديگر و نجوى نمودن، ثُمَّ يَعُودُونَ: پس بازمى‌گردند، لِما نُهُوا عَنْهُ: بدان چيزى که نهى کرده شده بودند از آن، وَ يَتَناجَوْنَ بِالْإِثْمِ: و نجوى کنند و راز مى‌گويند از روى عناد و ستيزگى به آنچه ايشان را گناهکار سازد از آزار مؤمنان و غيبت ايشان، وَ الْعُدْوانِ: و به تعدى نمودن و ظلم کردن در حق اهل ايمان که غمناک کردن آنان است، وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ: و به نافرمانى پيغمبر و امر نمودن يکديگر به مخالفت قول آن حضرت و باک نداشتن، وَ إِذا جاؤُکَ حَيَّوْکَ: چون بيايند يهود بسوى تو، تحيت گويند تو را، بِما لَمْ يُحَيِّکَ بِهِ اللَّهُ: به آن چيزى که تحيت نگفت تو را به آن خداى تعالى، يعنى خداوند تو را گفت: وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى؛ و ايشان گويند: السلام عليک.
بيان: در کتاب کافى- از حضرت باقر عليه السّلام: داخل شد يهودى بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و عايشه خدمت حضرت بود، و گفت: السّام عليکم. حضرت فرمود: عليکم. ديگرى داخل شد همانطور گفت، حضرت مثل آن رد نمود. ديگرى داخل شد و همان را گفت. عايشه غضبناک شد، گفت:
«عليکم السّام و الغضب و اللعنة يا معشر اليهود يا اخوة القردة و الخنازير» حضرت فرمود: اى عايشه، فحش اگر ممثل شود، هر آينه صورت بدى دارد؛ و مدارا و رفق، وضع نشود بر چيزى مگر آنکه زينت دهد آن را و رفع نگردد از او مگر
جلد 13 - صفحه 65
آنکه بد نمايد آن را. عايشه گفت: مگر نشنيدى يا رسول اللّه آنچه را گفتند؟
حضرت فرمود: بلى، مگر نشنيدى آنچه را رد نمودم بر آنها، گفتم «عليکم»، پس اگر مسلمان سلام کند، بگوئيد سلام عليکم. و اگر سلام کرد بر شما کافرى، بگوئيد عليکم. «1» وَ يَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ: و مى‌گويند در ميان يکديگر، لَوْ لا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ: چرا عذاب نمى‌کند ما را خدا، بِما نَقُولُ: به آنچه مى‌گوئيم نسبت به پيغمبر، يعنى اگر پيغمبر بودى، بايستى بدين اهانت که به او مى‌رسانيم، خدا ما را عذاب نمايد. حق سبحانه جواب فرمايد: حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ: بس است ايشان را جهنم، يَصْلَوْنَها: درآيند بدان و آتش بچسبد به بدن آنان، فَبِئْسَ الْمَصِيرُ: و بد جايگاه و بازگشتنى است جهنّم، چه آن متضمن انواع عذاب و نکال است.
(آية 9)