«تفسح» به معناى وسعت دادن، گشايش و جا دادن است و «انْشُزُوا» به معناى بلند شدن از جاى براى احترام به ديگران است.
در آيه قبل، عامل حزن و ناراحتى را نجوا بيان کرد، در اين آيه، عامل شادمانى و محبت را، جا دادن براى نشستن در مجالس بيان مى‌کند. «1»
خداوند در قرآن براى چند گروه، جايگاه و درجات مخصوصى قرار داده است: انبيا، مجاهدان، نمازگزاران، اهل انفاق، مؤمنانى که عمل صالح انجام مى‌دهند و دانشمندان.
شايد جمله «يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ» نشانه‌ى آن باشد که فرمان برپا، به خاطر ورود مؤمنان و دانشمندان است، يعنى به احترام آنان قيام کنيد. «2»
«1». تفسير مراغى.
«2». تفسير نمونه.
جلد 9 - صفحه 515
يک خاطره:
مرحوم طبرسى در کتاب احتجاج نقل مى‌کند که در زمان امام هادى عليه السلام يکى از فقهاى شيعه که در بحث با يک ناصبى منحرف، او را روشن کرده و حقّانيت خود را ثابت کرده بود، وارد مجلسى شد که در آن مجلس، علويّون و بنى‌هاشم نيز حضور داشتند. امام هادى عليه السلام آن فقيه را در بهترين جاى مجلس نشاند. اين همه احترام، براى علويّون و بنى‌هاشم گران آمد، بزرگ آنان زبان به اعتراض گشود که چرا چنين فردى را بر ما برترى دادى؟
امام فرمود: آيا به داورى قرآن راضى هستيد؟ گفتند: بله، حضرت اين آيه را تلاوت فرمود:
تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ ... وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ ارزش اين شخص به خاطر بحث علمى و شکستى که به آن ناصبى داد از هر شرف و نسبى بيشتر است. «1»
آرى، عالم مؤمن بر مؤمن عادى برترى دارد، چنانکه مؤمن بر غير مؤمن برترى دارد. قرآن در جاى ديگر مى‌فرمايد: «هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ» «2»