اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
».
وَ اذکُرُوا اللّه‌َ فِي أَيّام‌ٍ مَعدُودات‌ٍ فَمَن تَعَجَّل‌َ فِي يَومَين‌ِ فَلا إِثم‌َ عَلَيه‌ِ وَ مَن تَأَخَّرَ فَلا إِثم‌َ عَلَيه‌ِ لِمَن‌ِ اتَّقي وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَنَّکُم إِلَيه‌ِ تُحشَرُون‌َ (203)
(و خدا را ياد کنيد در روزهاي معيني پس کسي که تعجيل کند (خروج از مني را) در دو روز پس گناهي بر او نيست و کسي که تأخير اندازد گناهي بر او نيست نسبت بکساني که پرهيز کنند (از بعضي محرمات احرام) و از معصيت خدا بپرهيزيد و بدانيد که شما بسوي او محشور ميگرديد) وَ اذکُرُوا اللّه‌َ فِي أَيّام‌ٍ مَعدُودات‌ٍ مراد از ذکر خدا در اينجا بر حسب اخبار معتبره از ائمه هدي عليهم السلام و فتاوي علماء شيعه اينکه تکبيرات است:
اللّه اکبر اللّه اکبر لا اله الا اللّه و اللّه اکبر اللّه اکبر و للّه الحمد اللّه اکبر علي ما هدينا و الحمد للّه علي ما اوليانا اللّه اکبر علي ما رزقنا من بهيمة الانعام
«
»
جلد 2 - صفحه 381
و مراد از ايام معدودات، ايام تشريق است که روز يازدهم و دوازدهم و سيزدهم از ذي حجّة است و بنا بر مشهور مستحب‌ّ است اينکه تکبيرات در عقب پانزده نماز که ابتداء آن نماز ظهر روز عيد و انتهاء آن نماز صبح روز سيزدهم است براي کساني که در مني باشند و در ساير بلاد در عقب ده نماز مستحب‌ّ است که اول آن ظهر عيد و آخر آن صبح دوازدهم است.
فَمَن تَعَجَّل‌َ فِي يَومَين‌ِ فَلا إِثم‌َ عَلَيه‌ِ وَ مَن تَأَخَّرَ فَلا إِثم‌َ عَلَيه‌ِ مراد حرکت نمودن از مني بطرف مکه در ايام تشريق بعد از رمي جمرات ثلاث است و مراد از يومين روز دوازدهم و سيزدهم است که اينکه دو روز روز نفر و خروج از مني است و خروج از مني در روز دوازدهم را نفر اول و در روز سيزدهم را نفر دوم گويند و تعجيل در يومين خروج در روز دوازدهم است که ميتوانند بعد از ظهر روز دوازدهم تا نزديک غروب از مني بمکه حرکت کنند و اگر تا مغرب ماندند واجب است شب سيزدهم را نيز بيتوته کنند و روز سيزدهم رمي جمرات نموده و سپس بطرف مکه حرکت کنند و مراد از تأخير حرکت روز سيزدهم است و مفاد جمله فلا اثم عليه در هر دو مورد نفي اثم در هر صورت است يعني عنوان تعجيل و تأخير دخالتي در نفي گناه ندارد و کسي که عمل حج را انجام داد آمرزيده ميشود و گناهي بر او نيست چه روز دوازدهم خارج شود و چه روز سيزدهم چنانچه از فقيه است که از حضرت صادق از معني اينکه آيه سؤال ميشود ميفرمايد «
ليس هو علي ان‌ّ ذلک واسع ان شاء صنع ذا و إن شاء صنع ذا لکنّه يرجع مغفور اله و لا ذنب له
» يعني مفاد آيه ترخيص در نفر نيست بلکه غفران در هر دو نفر است لِمَن‌ِ اتَّقي يعني اينکه حکم براي کسي است که بپرهيزد و مراد از تقوي در اينجا طبق اخبار وارده تقوي از محرمات احرام است مانند صيد و نساء و ساير محرماتي که باقي مانده است چنانچه از فقيه از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده
جلد 2 - صفحه 382
که فرمود «
لمن اتقي الصيد يعني في احرامه حتي ينفر اهل مني في النفر الاول
» و از عياشي از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده که فرمود
(لمن اتقي منهم الصيد و اتقي الرفث و الفسوق و الجدال و ما حرم اللّه عليه في احرامه)
و در بعض اخبار تعجل و تأخر در آيه به تعجل و تأخر در موت تفسير شده چنانچه از مجمع و کافي و فقيه از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده
(يعني من مات قبل ان يمضي الي اهله فلا اثم عليه و من تأخر فلا اثم عليه لمن اتقي الکبائر)
يعني کسي که موت او در اينکه روز واقع شود از گناهان پاک ميگردد و اگر موت او تأخير يافت گناهي بر او نيست هر گاه از کبائر بپرهيزد و اينکه معني (آمرزش گناهان کسيست که عمل حج را انجام دهد) و از بسياري اخبار استفاده ميشود مانند خبري که از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرديم و خبري که از جواهر در اول کتاب حج‌ّ
(انه يخرج من الذنوب کيوم ولدته امّه)
و خبري که از حضرت صادق از حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده در سفينه ص 213 که ميفرمايد قد غفر لک ما مضي فاستأنف العمل ...) و غير اينها از اخبار ديگر وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَنَّکُم إِلَيه‌ِ تُحشَرُون‌َ امر بتقوي عمومي است و در آيات قرآن مکرر امر بتقوي فرموده و چنانچه تذکر داده‌ايم اينکه امر ارشاديست نه مولوي که ترک تقوي خود معصيت علي حدة باشد بلکه عقوبت مربوط بهمان معصيتي است که مرتکب شده، و ترک معصيت و فعل طاعت که مترتب بر آنست بحکم عقل لازم است.
و اعلموا امر بتحصيل علم نسبت بحشر و معاد است که از جمله اعتقادات است و تحصيل علم نسبت بهمه آنها لازم و واجب است و جمله براي تأکيد لزوم تقوي است زيرا هر چه انسان ايمان بمعاد داشته و متذکر آن باشد بيشتر ملازم تقوي خواهد بود.
383