1- يک دل، دو دوستى بر نمى‌دارد. دوستى خداوند با دوستى دشمنان دين خدا قابل جمع نيست. لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ ... يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ (در آيه‌اى ديگر داريم: «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ» «7» خداوند در سينه انسان دو دل
«1». مائده، 110.
«2». انفال، 62.
«3». توبه، 40.
«4». مائده، 119.
«5». توبه، 100.
«6». توبه، 63.
«7». احزاب، 4.
جلد 9 - صفحه 529
قرار نداده است.)
2- عيب‌ها را از ريشه برطرف کنيد. مودت دشمنان خدا انسان را به گرايش‌هاى فکرى، عملى و اخلاقى به سوى آنان وادار مى‌کند، لذا بايد ريشه‌ى آن را خشکاند. لا تَجِدُ ... يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ
3- در اسلام، روابط و علاقه‌ها بايد در شعاع رضاى خداوند باشد. «لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ»
4- روابط خانوادگى و خويشاوندى نيز خط قرمز و مرز دارند. وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ ...
5- خداوند به خاطر قطع رابطه با چهار گروه از خويشان اگر معاند باشند، (پدر، پسر، برادر و فاميل)، چهار نمونه از لطف خود را بيان کرده است: ايمان، امداد، بهشت و رضوان. «الْإِيمانَ، أَيَّدَهُمْ، جَنَّاتٍ، رَضِيَ اللَّهُ»
6- ارزش ايمان به ثبات آن است وگرنه ايمان‌هاى مقطعى، موسمى و عاريه‌اى «1» بسيار است. «کَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ»
7- اول ايمان پايدار، بعد امداد و دريافت. کَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ ... أَيَّدَهُمْ ...
8- دين تنها يک رابطه قلبى و فردى ميان انسان و خدا نيست، بلکه تعيين کننده روابط اجتماعى است. لَوْ کانُوا آباءَهُمْ ...
9- پاداش‌ها منحصر به آخرت نيست، بلکه تثبيت ايمان و امداد الهى، از پاداش‌هاى الهى در همين دنياست. کَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ ... أَيَّدَهُمْ
10- حزب اللّه، با دشمن خدا دوست نمى‌شود. لا تَجِدُ قَوْماً ... يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ ...
أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ
11- حزب اللّه، نژاد و زبان و منطقه خاص ندارد، بلکه هر مؤمن مقاوم و استوار، جزو حزب اللّه است. لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ ... يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ ... أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ
«1». انعام، 98.
جلد 9 - صفحه 530
12- پيروزى و غلبه‌اى ارزش دارد که همراه با رستگارى و رسيدن به هدف باشد.
در جاى ديگر مى‌فرمايد: «ألا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ» «1» و در اينجا مى‌فرمايد:
«أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»
13- تداوم نعمت، خود يکى از نعمت‌هاى بهشتى است. «خالِدِينَ فِيها»
14- اين که ما از خدا راضى باشيم يک طرف قضيه است، مهم رضايت خدا از ماست. «رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ»
15- در قيامت نعمت‌ها دو گونه است: مادّى جَنَّاتٍ ... و معنوى. رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ ... (چنانکه در جاى ديگر مى‌فرمايد: «وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَکْبَرُ» «2»)
«والحمدللّه ربّ العالمين»
«1» مائده 56
«2» توبه 72.
جلد 9 - صفحه 533
سوره حشر
اين سوره بيست و چهار آيه دارد و در مدينه نازل شده است.
به مناسبت کلمه‌ى «حَشر» که در آيه دوم آمده، آن را «حشر» نام‌گذارى کرده‌اند. البتّه مراد از آن، حشر در قيامت نيست، بلکه اجتماع مردم براى کوچ کردن است.
آغاز و انجام اين سوره درباره تسبيح همه موجودات هستى براى خداوند است و محتواى آن بيشتر درباره همکارى منافقان با يهوديان مدينه براى توطئه عليه مسلمانان است که قرآن مى‌فرمايد: نقشه‌هاى آنان به جايى نمى‌رسد و جز خوارى و شکست، چيزى براى آنها به دنبال ندارد.
جلد 9 - صفحه 534
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان.