اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا تَجِدُ قَوماً يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ يُوادُّون‌َ مَن حَادَّ اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ وَ لَو کانُوا آباءَهُم أَو أَبناءَهُم أَو إِخوانَهُم أَو عَشِيرَتَهُم أُولئِک‌َ کَتَب‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الإِيمان‌َ وَ أَيَّدَهُم بِرُوح‌ٍ مِنه‌ُ وَ يُدخِلُهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها رَضِي‌َ اللّه‌ُ عَنهُم وَ رَضُوا عَنه‌ُ أُولئِک‌َ حِزب‌ُ اللّه‌ِ أَلا إِن‌َّ حِزب‌َ اللّه‌ِ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ «22»
جلد 16 - صفحه 464
نمي‌يابي قومي را که ايمان آورده‌اند به خداي متعال و به روز باز پسين که مودّت و محبّت داشته باشند نسبت به کساني که با خدا و رسول او مخالف باشند و مخالفت کنند و لو آنها پدران آنها باشند يا فرزندان آنها يا برادران آنها يا عشيره و قبيله آنها اينکه مؤمنين را خداوند ثبت فرموده در قلوب آنها ايمان را و تأييد فرموده آنها را به روح از جانب خود و داخل ميفرمايد آنها را در بهشتهايي که جاري مي‌شود از تحت آنها نهرهايي هميشه در آن بهشت هستند خداي متعال از آنها راضي است و آنها هم از خدا راضي هستند اينها لشکر و حزب خدا هستند آگاه باشيد که محقّقا آنها رستگاران هستند.
لا تَجِدُ قَوماً يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ يُوادُّون‌َ مَن حَادَّ اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ ايمان با کفر ضدّ و نقيض يک ديگرند اگر ايمان داخل در قلب شد کفر زائل مي‌شود و اگر کفر وارد شد ايمان بر طرف مي‌گردد ممکن نيست با هم مجتمع گردند و هر کدام از اينکه دو آثاري دارند که ظاهر مي‌شود و از جمله آثار ايمان عداوت و مخالفت با کفّار و معاندين است اگر خردلي مودّت و محبّت نسبت بآنها باشد ايمان نيست.
وَ لَو کانُوا آباءَهُم أَو أَبناءَهُم أَو إِخوانَهُم أَو عَشِيرَتَهُم چنانچه در حق‌ّ ابراهيم نسبت بآزر ميفرمايد: فَلَمّا تَبَيَّن‌َ لَه‌ُ أَنَّه‌ُ عَدُوٌّ لِلّه‌ِ تَبَرَّأَ مِنه‌ُ توبه آيه 115 و در مورد فرزند نوح ميفرمايد: إِنَّه‌ُ لَيس‌َ مِن أَهلِک‌َ هود آيه 48 و ميفرمايد:
ما کان‌َ لِلنَّبِي‌ِّ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا أَن يَستَغفِرُوا لِلمُشرِکِين‌َ وَ لَو کانُوا أُولِي قُربي مِن بَعدِ ما تَبَيَّن‌َ لَهُم أَنَّهُم أَصحاب‌ُ الجَحِيم‌ِ توبه آيه 114.
اولئک اينکه مؤمني که موادة نمي‌کنند با کفار و لو خويشان آنها باشند.
کَتَب‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الإِيمان‌َ در معناي کتب در قلوب مفسرين هر کدام چيزي گفتند، و لکن آنچه بنظر مي‌رسد مراد رسوخ ايمان است در قلب که تعبير مي‌کنيم بايمان ثابت که ديگر قابل زوال نيست و ايمان مستودع نيست و ملکه شده و کتب و ثبت قريب المعني است.
وَ أَيَّدَهُم بِرُوح‌ٍ مِنه‌ُ در معني روح هم مفسّرين اختلاف کردند که جبرئيل است يا ملک بزرگتر از جبرئيل که ميفرمايد: تَنَزَّل‌ُ المَلائِکَةُ وَ الرُّوح‌ُ قدر آيه 4
جلد 16 - صفحه 465
4 4 ولي روح ايمان است که قلب بروح ايمان زنده مي‌شود و کساني که ايمان ندارند قلب آنها مرده است حيات قلب بايمان است و نور قلب بعلم است غير مؤمن مرده دل است و جاهل قلب او تاريک است.
مَن عَمِل‌َ صالِحاً مِن ذَکَرٍ أَو أُنثي وَ هُوَ مُؤمِن‌ٌ فَلَنُحيِيَنَّه‌ُ حَياةً طَيِّبَةً نحل آيه 99 يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا استَجِيبُوا لِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ إِذا دَعاکُم لِما يُحيِيکُم انفال آيه 24.
و اما علم در حديث است
العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء.
وَ يُدخِلُهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها تفسيرش واضح است.
رَضِي‌َ اللّه‌ُ عَنهُم رضاي الهي دلالت دارد بر اينکه بقدر خردلي اينها عذاب و گرفتاري ندارند، وَ رَضُوا عَنه‌ُ و رضاي آنها دلالت دارد که بقدر خردلي از نعم بهشت از آنها دريغ نمي‌فرمايد از جميع انحاء عذاب مصون و بجميع انحاء فيوضات فائض و رضاي الهي فوق جميع نعم بهشتي است زيرا دارد چون اهل بهشت در آن ساکن مي‌شوند خطاب مي‌رسد که آيا چيز ديگري هم مي‌خواهيد عرض مي‌کنند ربنا رضاک.
أُولئِک‌َ حِزب‌ُ اللّه‌ِ (در مقابل حزب الشيطان که فرمود: أَلا إِن‌َّ حِزب‌َ الشَّيطان‌ِ هُم‌ُ الخاسِرُون‌َ آيه 20 و در حق‌ّ اينها ميفرمايد:
أَلا إِن‌َّ حِزب‌َ اللّه‌ِ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ تنبيه: از اينکه آيات کاملا استفاده مي‌شود که ايمان انسان را داخل در حزب اللّه مي‌کند و عدم ايمان در حزب شيطان و رضاي الهي دائر مدار ايمان است و سخط الهي در بي‌ايماني است مؤمن هر چه هست و هر کس هست اهل نجات است و غير مؤمن اهل عذاب.
هذا آخر ما اردنا في تفسير سورة المجادلة و يتلوه انشاء اللّه بقية السّور و الحمد لوليّه و الصلاة و السّلام علي رسله و انبيائه و اوليائه و اللّعن علي اعدائه الي يوم لقائه و انا الحقير سيّد عبد الحسين المدعوّ بالطيّب.
جلد 16 - صفحه 466
سوره حشر