تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلهِ النَّاسِ «3»
إِلهِ النَّاسِ: معبود مردمان.
بيان- در اين نظم دلالاتى است:
1- بر آنکه او سبحانه حقيق است به اعاذه و قادر بر آن، و غير ممنوع از آن و اشعار بر مراتب ناظر در معارف، چه ناظر اولا علم به پروردگار خود حاصل کند به توسط آنچه مى‌بيند بر نعم ظاهره و باطنه.
2- آنکه پناه بردن تمام نشود، مگر بنده خود را عاجز داند از جلب منافع دينى و دنيائى و دفع مضار آخرتى و دنيائى و لکن پروردگار قادر على الاطلاق است به تمام جهات، و اين قسمت ايجاب نمايد حيثيت خود و معرفت خالق را.
3- فقر ذاتى خود و غناى حق ثابت شود. زيرا کسى پناه برد که خود را محتاج داند و به درگاه ذاتى پناه برد که غنى بالذات باشد.
4- عجز ممکنات و قدرت تامه پروردگار ثابت گردد. چه اگر ممکنات را
«1» مجمع البيان (چ 1403) ج 5، ص 569.
جلد 14 - صفحه 397
عاجز نداند، پناه نبرد و به ذاتى ملتجى شود که قادر بر جميع ممکنات باشد.
5- وحدانيت و يگانگى پروردگار در ذات و صفات و افعال و عبادات ثابت آيد، چه اگر شريک داشته باشد، قدرت تامه براى او نخواهد بود.
6- به تأمل در اين مطالب، محقق آيد که مستحق پرستش و ستايش خاصه خالق عالم است، نه غير او. زيرا ذات او داراى تمام صفات کماليه و منزّه از کليه نقايص و منعم و موجد اشياء است، نه غير او.