تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ «6»
مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ: از شر آن کسى که وسوسه مى‌کند از شيطانى که پنهان است و از آدمى. يعنى شيطان بر دو نوع است: جنّى و انسى.
مراد به شياطين انسى، اهل کفر و گمراهى‌اند که مردمان را به کفر و ضلالت وا دارند به تسويلات و تمويهات. به صورت ناصح مشفق در آيند و ايشان را از راه حق باز دارند يا متزلزل و متشکک کنند و ضرر اين ابالسه انسى از جنى بيشتر است. زيرا شيطان جنّى وسوسه نمايد، لکن اين انسى به سبب جنسيت و سنخيت، زودتر و بيشتر از راه حق باز دارد. و لذا پرهيز از اين گونه اشخاص لازم و واجب باشد و حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمايد: «المرء على دين خليله و قرينه» شخص بر دين دوست و همنشين خود باشد.
تنبيه- لفظ ناس در اين سوره پنج مرتبه واقع شده، اگرچه به حسب ظاهر تکرار مى‌نمايد، اما به حسب معنى مکرر نيست زيرا:
1- مراد اطفالند و معنى ربوبيّت دالّ است بر آن.
«1» تفسير ابو الفتوح رازى، چ اسلاميه، ج 12 ص 218 و به اين مضمون در مجمع ج 5، ص 571
جلد 14 - صفحه 399
2- جوانان و لفظ ملک دليل است به قهر و سياست، مشير است به آن.
3- پيران و اسم اله که مشعر است بر طاعت و عبادت، مخبر است از آن.
4- صالحان که وسواس حريص است به اغواى ايشان.
5- مراد مفسدانند که به القاى شبهات متزلزل نمايند عقايد حقه مردمان و اخلاق آنان را.
تتمه- بدان که افتتاح الهى به حرف (با) و اختتام آن به حرف (سين) سرّى غريب و نکته عجيب است چه اين دو حرف نزد ترکيب (بس) و عرب گويد بسک يعنى حسبک پس چنين شود «حسبک من الکونين ما اعطيناک بين الحرفين» کافى است تو را از دو جهان، آنچه را عطا فرموديم تو را از ميان اين دو حرف. يعنى قرآن کفايت است براى هر مؤمن و مؤمنه در تحصيل مرادهاى دنيوى و اخروى، به حسب تلاوت و عمل به مضامين آن از آنچه مشتمل است.
اول و آخر قرآن ز چه با آمد و سين
يعنى اندر ره دين رهبر تو قرآن بس
خاتمه- کتاب شريف قرآن مشتمل است اقسام تکاليف را از واجبات و محرمات و تحريم قبايح و منکرات و مواعظ و زواجر و امر به معروف و نهى از منکرات و اعراض و زهد در دنيا و اقبال به نشأة آخرت، بالجمله تمام فوائد روحى و جسمى و دنيائى و آخرت عموم طبقات بشر را تا قيام قيامت خداى تعالى بيان فرمود. که ما فوق آن متصور نيست و لذا خاتم تمام کتب است و بعد از آن کتابى از آسمان نازل نشده و نخواهد شد تا روز قيامت و حشر خلايق.
در کتاب کافى «1»- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: اذا جمع اللّه الأوّلين و الاخرين إذا هم بشخص قد اقبل لم ير قطّ احسن صورة منه فاذا نظر اليه المؤمنون و هو القران قالوا هذا منّا هذا احسن شى‌ء رأينا فاذا انتهى اليهم جازهم ثمّ ينظر اليه الشّهداء حتّى اذا انتهى الى آخرهم جازهم فيقولون هذا القران فيجوزهم کلّهم حتّى اذا انتهى الى المرسلين فيقولون هذا القران فيجوزهم
«1» اصول کافى (چ اسلاميه 1388) ج 2، ص 440، روايت 14.
جلد 14 - صفحه 400
حتّى ينتهى الى الملئکة فيقولون هذا القرآن فيجوزهم ثمّ ينتهى حتّى يقف عن يمين العرش فيقول الجبّار و عزّتى و جلالى و ارتفاع مکانى لاکرمنّ اليوم من اکرمک و لا هيننّ من اهانک. زمانى که جمع فرمايد خدا اولين و آخرين را، آن هنگام شخصى رو آورد که ديده نشده هرگز نيکو صورت‌تر از او، پس چون نظر کنند به او مؤمنين، و او قرآن است. گويند اين نيکو چيزى است ديديم ما. چون منتهى شود به ايشان، عبور کند ايشان را. پس نظر کنند به او شهداء و عبور کند از ايشان تا برسد به پيغمبران. گويند اين قرآن است تا منتهى شود به ملائکه.
گويند قرآن است. عبور کند تا مى‌ايستد از يمين عرش. پس فرمايد خداوند جبّار به عزت و جلال و رفعت مکانت خود، هر آينه البته البته گرامى دارم هر که گرامى داشته تو را و هر آينه البته البته خوار سازم هر که توهين نموده تو را. (اهل اسلام و قرآن را تنبهى است).
و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على جدى محمد و اله الطاهرين و لعنة اللّه على اعدائهم اجمعين من الان الى يوم الدين بميامن خداوند منان و توجهات ولى زمان قطب دائره امکان حضرت حجة بن الحسن صاحب الزمان و خليفة الرحمن و امام الانس و الجان (عجل اللّه فرجه الشريف) انموذجى از تفسير قرآن و کلام خالق سبحان به مدت سى و شش سال اتمام پذيرفت روز شنبه بيست و نهم شهر شوال المکرم يک هزار و سيصد و هشتاد هجرى. اميد است انشاء اللّه اين خدمت ناقابل به درگاه خداوند قابل قبول و ذخيره يوم المسئول گردد امين رب العالمين و تذکرى براى مؤمنين باشد. به مصداق، «فذکّر فانّ الذّکرى تنفع المؤمنين».
جلد 14 - صفحه 401
فهرست مجلدات تفسير اثنى عشرى
تفسير اثنى عشرى مشتمل است بر چهارده جلد به نام نامى چهارده معصوم عليهم السّلام:
جلد اول. مشتمل بر دو سوره: سوره فاتحه، سوره بقره.
جلد دوم. مشتمل بر دو سوره: سوره آل عمران، سوره نساء.
جلد سوم. مشتمل بر دو سوره: سوره مائده، سوره انعام.
جلد چهارم. مشتمل بر دو سوره: سوره اعراف، سوره انفال.
جلد پنجم. مشتمل بر دو سوره: سوره توبه، سوره يونس.
جلد ششم. مشتمل بر سه سوره: سوره هود، سوره يوسف، سوره رعد.
جلد هفتم. مشتمل بر چهار سوره: سوره ابراهيم، سوره حجر، سوره نحل سوره بنى اسرائيل.
جلد هشتم. مشتمل بر چهار سوره: سوره کهف، سوره مريم، سوره طه، سوره انبياء.
جلد نهم. مشتمل بر پنج سوره: سوره حج، سوره مومنون، سوره نور سوره فرقان، سوره شعراء.
جلد دهم. مشتمل بر هشت سوره: سوره نمل، سوره قصص، سوره عنکبوت، سوره روم، سوره لقمان، سوره سجده، سوره احزاب، سوره السباء.
جلد 14 - صفحه 402
جلد يازدهم. مشتمل بر نه سوره: سوره فاطر، سوره يس، سوره الصافات، سوره ص، سوره زمر، سوره مومن، سوره سجده، سوره شورى سوره زخرف.
جلد دوازدهم. مشتمل بر سيزده سوره: سوره: الدخان، سوره الجاثيه، سوره الاحقاف، سوره محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، سوره الفتح، سوره الحجرات، سوره ق، سوره و الذاريات، سوره الطور، سوره النجم، سوره القمر، سوره الرحمن، سوره الواقعه.
جلد سيزدهم. مشتمل بر بيست و يک سوره: سوره الحديد، سوره المجادله، سوره الحشر، سوره الممتحنه، سوره الصف، سوره الجمعه، سوره المنافقين، سوره التغابن، سوره الطلاق، سوره التحريم، سوره الملک، سوره ن، سوره الحاقه، سوره المعارج، سوره نوح، سوره الجن، سوره المزمل، سوره المدثر، سوره القيمه، سوره الدهر، سوره المرسلات.
جلد چهاردهم. مشتمل بر سى و هفت سوره: سوره النبأ، سوره النازعات، سوره عبس، سوره التکوير، سوره الانفطار، سوره المطففين، سوره الانشقاق سوره البروج، سوره الطارق، سوره الاعلى، سوره الغاشيه، سوره الفجر سوره البلد، سوره الشمس، سوره الليل، سوره الضحى، سوره الم نشرح، سوره التين، سوره اقرء، سوره القدر، سوره البينه، سوره الزلزال، سوره العاديات، سوره القارعه، سوره التکاثر، سوره و العصر، سوره الهمزه، سوره الفيل، سوره قريش، سوره الماعون، سوره الکوثر، سوره الکافرون، سوره النصر، سوره تبت، سوره الاخلاص، سوره الفلق، سوره الناس.