بزرگترين آيهى قرآن، اين آيه است که دربارهى مسائل حقوقى ونحوهى تنظيم اسناد تجارى مىباشد. اين آيه نشانهى دقّت نظر وجامعيّت اسلام است که در دوره جاهليّت و در ميان مردمى عقب افتاده، دقيقترين مسائل حقوقى را طرح کرده است.
کلمه «تداينتم» از «دَين» به معناى بدهى، شامل هرگونه معامله غير نقدى، وام و خريد سَلَف مىشود.
در حديث آمده است: اگر کسى در معامله سند و شاهد نگيرد و مالش در معرض تلف قرار گيرد، هرچه دعا کند، خداوند مستجاب نمىکند و مىفرمايد: چرا به سفارشات من عمل نکردى؟! «1»
«1». کنزالدقائق، ج 2، ص 467.
جلد 1 - صفحه 449
اگر دقّت در حفظ حقوق فردى ضرورى است، حفظ بيتالمال بمراتب ضرورىتر است!
تنظيم سند، حتّى در معاملات نقدى مفيد است، ولى ضرورت آن به اندازهى معاملات نسيه نيست. چون در معاملات موعددار، ممکن است طرفهاى معامله ويا شاهدان از دنيا بروند يا فراموش کنند، بنابراين لازم است نوشته هم بشود.
از فرمان نوشتن، معلوم مىشود که اسناد تنظيم شدهاى که همراه با گواهى عادل باشد، قابل استشهاد است.
از اين آيه استفاده مىشود که جامعه اسلامى بايد يکديگر را در حفظ حقوق حمايت کنند.
زيرا هر معاملهاى، نياز به کاتب و چند شاهد دارد.
در زمانى که در تمام جزيرة العرب به گفته مورخان، 17 باسواد بيشتر نبوده، اين همه سخن از نوشتن، نشانهى توجّه اسلام به علم وحفظ حقوق است.