تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ الْکافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِيماً حَکِيماً «1»
شأن نزول: مفسرين نقل نموده‌اند که ابو سفيان بن حرب، و عکرمة بن ابى جهل، و ابو الاعور سلمى، بعد از واقعه احد از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله امان طلبيده بودند به مدينه آمدند. در مرکز نفاق. عبد اللّه ابىّ رئيس منافقين وارد و با ديگران روز ديگر نزد حضرت آمدند و گفتند: ما را به «لات» و «عزى» واگذار و بگو بتان را در قيامت مقام شفاعت باشد، ما نيز تو را بگذاريم تا خدمت خداى خود کنى. اين کلام بر حضرت ناگوار و روى از ايشان بگردانيد، عمر گفت: دستور فرما تا آنها را به قتل رسانيم. حضرت فرمود: من ايشان را امان دادم و نقض عهد روا نيست، ايشان را از مدينه بيرون کنيد «1» و فرمود: (اخرجوا فى لعنة اللّه و غضبه) پس آيه شريفه نازل شد:
يا أَيُّهَا النَّبِيُ: اى پيغمبر خبر دهنده، يا رفيع منزلت (عدم تصريح به اسم مبارک به جهت تعظيم و تکريم آن حضرت است)، اتَّقِ اللَّهَ: دائم و ثابت باش بر تقوى، يا زياده نما تقوى را، چه تقوى را بابى است واسع، يا بترس و بيانديش خدا را از نقض عهد.
على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) فرمايد: هذا هو الّذى قال الصادق عليه السّلام: انّ اللّه بعث نبيّه بايّاک اعنى و اسمعى يا جاره، فالمخاطبة للنّبىّ و المعنىّ للنّاس. يعنى اين آن معنائى است که حضرت صادق فرمايد: خدا مبعوث فرمود پيغمبر را در خطابات خود: به تو گويم و همسايه بشنود، پس
«1» مجمع البيان، ج 4 ص 335.
جلد 10 - صفحه 401
مخاطب حضرت پيغمبر، و مراد امت باشند «1».
و ديگر آنکه مقام شامخ آن حضرت متعالى است از آنکه آنى از توجه به خدا غافل گردد.
وَ لا تُطِعِ الْکافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ: و اطاعت مکن کفار و منافقين را در هر چه موجب اهانت باشد در دين، يعنى رأى و مشورت ايشان را استماع مکن در باب دين، چه ايشان دشمن خدا و رسول و اهل ايمانند و غير از ضرر مقصود ديگرى ندارند. إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِيماً حَکِيماً: بدرستى که خداى تعالى دانا به مقاله ايشان، حکم کننده بوفاى عهد؛ يا عالم به مصالح و مفاسد، و حکم نماينده به آنچه مقتضى حکمت است.
تبصره: اين مطلب مسلم است که حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله پيروى نمى‌کرد کفار و منافقين را، زيرا اطاعت خدا و اطاعت کفار دو امر متضاد و جمع آن غير ممکن، و صدور آن از مقام شامخ حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله محال خواهد بود. بنابراين خطاب متوجه آن حضرت، و مراد امت باشد؛ چون آن حضرت واسطه در ارسال است.