تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً (32) وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتِينَ الزَّکاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَکُمْ تَطْهِيراً (33)
ترجمه
اى زنان پيغمبر نيستيد شما مانند يکى از زنان اگر پرهيزکارى کنيد پس نرمى و ملاطفت نکنيد بگفتار تا طمع کند آنکس که در دلش بيمارى است و بگوئيد گفتار پسنديده
و قرار گيريد در خانه‌هاتان و با زيور بيرون نيائيد مانند با زيور بيرون آمدن زمان نادانى پيشتر و بر پايداريد نماز را و بدهيد زکوة را و اطاعت کنيد خدا و پيغمبرش را جز اين نيست که ميخواهد خدا آنکه ببرد از شما پليدى را اى خانواده و پاک گرداند شما را پاک گردانيدنى
تفسير
خداوند متعال بپاس احترام پيغمبر خاتم مزيد عنايتى نسبت بحفظ عفّت زنانش و در مقام عبادت و اطاعت آنان از آن حضرت ابراز فرموده براى آنکه رفتار آنها سرمشق ساير زنان مسلمانان باشد و کسى نتواند از ناحيه آنها طعنى بمقام مقدس نبوى وارد نمايد و فرموده‌اى زنان پيغمبر شما مانند ساير افراد زنان مسلمان نيستيد در مجد و شرف و حرمت اگر از خدا بترسيد و بر خلاف وظيفه خود مرتکب امرى نشويد چون شما همسر بهترين پيغمبران و مادر اهل ايمان و بانوى مسلمانان جهانيد پس وقتى جواب مردان را ميگوئيد بفروتنى و ملاطفت با آنها سخن نگوئيد و صوت خودتان را در برابر آنان رقيق و لطيف نکنيد تا بطمع خلاف عفّت افتد آنکس که در دل او مرض شهوت رانى و بى‌عفّتى است و سخن پسنديده عقلى و نجيبانه عرفى و بقدر لزوم شرعى بگوئيد که دور باشد از ريبه
جلد 4 صفحه 320
و اغراض فاسده و در خانه‌هاى خودتان بنشينيد و بى‌پرده و با زيور و زينت و آرايش و پيرايش مانند زنان زمان جاهليّت که قبل از اسلام است بيرون نرويد و خود نمائى نکنيد و بر پا داريد نماز را و ادا کنيد زکوة را اگر بمال شما تعلق گرفته باشد و اطاعت کنيد خدا و پيغمبرش را در تمام امور اين دستورات فقط براى آنستکه خدا ميخواهد دامن شما خانواده نبوّت را از پليدى و ناپاکى و هر تهمت و خيانتى پاک و مبرى نمايد و پاکيزه گرداند شما را پاکيزه گردانيدنى کامل چون عمل باين دستورات نافع بحال خودتان است منظور و مقصود ديگرى خدا از اين احکام ندارد آنچه تا کنون ذکر شد در صورتى است که از کلمه انّما ببعد جزء سابق خود باشد و با آن نازل شده باشد چنانچه در مصحف‌ها درج شده ولى بر حسب روايات متواتره از طرق ما و اهل سنّت از انّما ببعد مستقّلا در شأن خمسه طيّبه عليهم السلام نازل شده و در بعضى از روايات ساير ائمه اطهار را هم ذکر فرموده‌اند و در اوائل کتاب ذيل تفسير سوره حمد بيان شد که قرآن مسلما بترتيب نزول مرتّب نشده و ظاهر آن اگر چه حجّت است ولى اعتماد بر قرائن سابقه و لا حقه نيست و اجمال مستفاد از جميع روايات آنستکه روزى پيغمبر صلى اللّه عليه و اله امير المؤمنين و حضرت زهرا و حسنين عليهم السلام را در زير کسائى با خود جمع فرموده و گفته خدا يا اينها اهل بيت منند آنها را از هر پليدى پاک و پاکيزه گردان پاکيزه گرداندنى و اين آيه نازل شده است حتّى امّ سلمه و عايشه که از راويان حديث ميباشند پرسيده‌اند از پيغمبر که ما هم از اهل بيتيم فرموده است بام سلمه عاقبت تو بخير است ولى اينها اهل بيت منند و فرموده بعايشه دور شو تو خوب زنى هستى و بنا بر اين مراد از اهل بيت فقط آنذوات مقدّسه‌اند و اين جمله مربوط بسابق نيست و در اين صورت ظاهر اين آيه تطهير آنستکه جز اين نيست که اراده ميکند خدا و مقدّر فرموده که منزّه فرمايد شما خانواده رسالت را از هر صفت بد و کار ناشايسته‌اى و پاک کند شما را پاک کردنى از هر قصور و فتور و خطا و ناروا و ترک اولى و اين عنايت مخصوص بشما خانواده است چون اگر کلام مسبوق بحکمى باشد ميتوان اراده را حمل نمود بر دستور و تشريع آن حکم چنانچه قبلا بيان شد و بنابر آن ظاهر کلمه انّما حصر غرض از تشريع است بمنزّه شدن مکلّف بآن حکم از پليدى و ناپاکيها
جلد 4 صفحه 321
نه اغراض ديگر ولى اگر کلام مسبوق بحکمى نباشد علاوه بر آنکه ظاهر اراده خواستن واقعى است نه صرف دستور نميشود آنرا حمل بر تشريع نمود چون حکمى نيست که معلّل بغرضى شود و اغراضى تصوّر نميشود تا منحصر بپاکى و پاکيزگى گردد و ظاهر انّما اختصاص تنزيه و تطهير است باشخاص نامبرده و اراده بايد حمل شود بر خواستن واقعى و تقدير الهى نه غير آن و از جمله شواهدى که ميتوان براى استقلال اين آيه ذکر نمود علاوه بر روايات متواتره آنستکه خطابات تا قبل از اين قسمت تمامى بصيغه جمع مؤنّث است و اينجا بلفظ جمع مذّکر و اراده الهى که منفکّ از مراد نميشود مى‌بينيم تعلّق نگرفته مگر بتزکيه و تطهير آنذوات مقدّسه چون زينب و حفصه قبلا ذکر شد که خطاکار شدند و عايشه هم که بر امام زمانش خروج نمود و متبرّج شد به تبرّج جاهليّت اولى بنحو اتمّ و اکمل و حضرت امير عليه السّلام بر حسب وصيّت پيغمبر صلى اللّه عليه و اله او را طلاق داد و از شرف امّهات بيرون برد سايرين هم که کسى ادّعاء عصمت آنها را ننموده پس چگونه ميشود آنها محفوظ بحفظ و حراست الهى باشند و خدا خواسته باشد که پيرامون گناه نگردند و ظاهرا نزول اين آيه در شأن آنذوات مقدّسه بين اصحاب در صدر اسلام مسلّم و مشهور بوده لذا حضرت امير عليه السّلام مکرّر بآن احتجاج فرموده است بر ابو بکر و عمر و عثمان و ساير اصحاب بر مقام خود و خانواده‌اش و همه تصديق نموده‌اند آنرا و تغيير عنوان خطاب از جمعى بجمعى و عدول از آن در کلمات فصحاء بسيار و در قرآن بيشمار است لذا اگر قائل بحجبيّت ترتيب قرآن هم شويم اشکالى وارد نيست و تقريب دلالت اين جمله بر عصمت به بيان مذکور ظاهرا از خصائص اين تفسير است و الحمد للّه على نعمائه و قرن بکسر قاف نيز قرائت شده است