اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم فَلَيَعلَمَن‌َّ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ صَدَقُوا وَ لَيَعلَمَن‌َّ الکاذِبِين‌َ «3»
و هر آينه بتحقيق امتحان کرديم کساني که از قبل از اينکه امت شما بودند و هر آينه دانست خداوند متعال کساني که در ايمان راستگو بودند و حقيقت داشت و کساني که دروغگو بودند.
مثل بني اسرائيل که بموسي ايمان آوردند لکن امتحان شدند بگوساله سامري يا گفتند اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ يا گفتند لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً و بعد از موسي در شرک و کفر و بدعت و افتراء بانبياء و قتل آنها چه کردند که تمام اينها را در قرآن- اشاره فرمود قال‌َ فَإِنّا قَد فَتَنّا قَومَک‌َ مِن بَعدِک‌َ وَ أَضَلَّهُم‌ُ السّامِرِي‌ُّ- الي آخر الآيات (طه آيه 85 الي آيه 96) دوازده آيه أَ فَکُلَّما جاءَکُم رَسُول‌ٌ بِما لا تَهوي أَنفُسُکُم‌ُ استَکبَرتُم فَفَرِيقاً کَذَّبتُم وَ فَرِيقاً تَقتُلُون‌َ- الي قوله- فَقَلِيلًا ما يُؤمِنُون‌َ (بقره آيه 81 و 82) وَ إِذ قُلتُم يا مُوسي، لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً- الايه (بقره آيه 52) و هم چنين امم ماضيه: قوم نوح هود، صالح، ابراهيم، لوط، شعيب و هم چنين امت عيسي الي زمان بعثت حضرت رسالت
جلد 14 - صفحه 290
لذا ميفرمايد:
وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم البته امتحانات الهي بسيار است و سنت الهي تغيير پذير نيست فَلَن تَجِدَ لِسُنَّت‌ِ اللّه‌ِ تَبدِيلًا وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّت‌ِ اللّه‌ِ تَحوِيلًا (فاطر آيه 41 و 42).
فَلَيَعلَمَن‌َّ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ صَدَقُوا وَ لَيَعلَمَن‌َّ الکاذِبِين‌َ علم الهي که احاطه دارد چيزي بر او مجهول نيست تا بامتحان معلوم گردد پس مراد اظهار علم خود را ميکند بر افراد که حقيقت و بواطن هر کسي معلوم گردد و معلومات الهي صورت خارجيه پيدا کند و خوب و بد از هم تميز پيدا کنند.