تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما کانُوا يَکْذِبُونَ «10»
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ: در قلب‌هاى آنها که محل اعتقاد است، مرض نفاق و حسد به مؤمنين و شک رسوخ يافته، به سوء اختيار آنان؛
«1» تفسير برهان، جلد اوّل صفحه 60، حديث دوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 68
فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً: پس زياد فرمود ايشان را خداى تعالى بيمارى، يعنى غم و غصه آنها را زياد فرمود به سبب تقويت امر پيغمبر خود و علوّ شأن اسلام و قرآن؛ زيرا هرچه شئونات رسول خود را ظاهر فرمود، مرض قلبى منافقين زيادتر شد، و چون سبب زيادتى مرض آنها که تقويت و ظهور شوکت اسلام است از جانب خدا باشد، لذا مجازا اسناد به خدا داده شده.
تبصره: مراد به مرض قلبى، کفر باطنى مى‌باشد. يعنى همچنانکه طبيعت به سبب مرض از حالت طبيعى خود منحرف شود، اين منافقين هم به واسطه کفر باطنى از حالت طبيعيه که فطرت اسلام است منحرف گشته، به مرض نفاق مبتلا شده‌اند. پس حق تعالى نفاق آنها را زياد گردانيد، به اين وجه که هرچند حجج و آيات بيشتر ظاهر مى‌نمود، کفر و نفاق آنها زيادتر مى‌شد؛ و چون ازدياد نفاق نزد زيادتى آيات الهيه است، لذا اسناد ازدياد به او- سبحانه- واقع شده، بر سبيل مجاز نه حقيقت. يا قلوب آنان مشحون به حزن و اندوه است، به سبب ظهور فضايح ايشان به نزول قرآن. پس خداى تعالى زياد گردانيد مرض آنان را که حزن و اندوه است، به سبب کثرت اخبار به قبايح و فضايح ايشان به حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ: و براى ايشان است عذابى دردناک که آتش جهنم باشد، بِما کانُوا يَکْذِبُونَ: به سبب آنچه بودند که دروغ مى‌گفتند به مؤمنان، از دعوى اسلام و ايمان در گفتار و کتمان کفر در نهان.
تنبيه: چنانچه بدن انسانى دو حالت دارد: يکى صحت و ديگرى مرض؛ همچنين قلب انسانى که عبارت باشد از لطيفه ربّانيه و ناطقه قدسيه، دو حالت دارد: يکى صحت يعنى ملزم شدن به معتقدات حقه ايمانيه؛ و ديگر مرض يعنى اعتقاد نداشتن به اصول اسلاميه. و منشأ افعال صادره انسانى از خير و شر قلب مى‌باشد؛ چنانچه در کتاب خصال از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که فرمود: فى الانسان مضغة اذا هى سلمت و صحّت سلم بها ساير الجسد فاذا سقمت سقم بها ساير
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 69
الجسد و فسد و هى القلب «1». يعنى: در انسان پاره گوشتى است، هرگاه او سالم و صحيح شد سالم شود ساير جسد؛ و اگر مريض شود، به سبب او ساير جسد و قلب او مريض مى‌باشد. و مسلم است نزد عاقل که مرض قلبى کفر و نفاق و سوء اعتقاد و اخلاق رذيله اقوى و اشدّ است ضرر آن از مرض جسدى؛ زيرا امراض جسدى چنانچه معالجه نشود منجر به هلاک دنيوى گردد، و لکن امراض قلبيه موجب هلاکت اخروى و عذاب اليم خواهد شد.