تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ کَافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (208)
ترجمه
اى کسانيکه ايمان آورديد داخل شويد در فرمان بردارى تمامى و پيروى نه کنيد کامهاى شيطان را همانا او مر شما را دشمنى است آشکار.
تفسير
سلم طاعت و انقياد و اسلام و تسليم و تمکين است و در کافى و عياشى از حضرت باقر (ع) بولايت ائمه اطهار تفسير شده است و عياشى از حضرت صادق (ع) بولايت امير المؤمنين (ع) و وجوب معرفت بائمه اطهار تفسير نموده است و اين حکم عموميت دارد که تمام مسلمانان بايد تسليم اوامر الهى و اولياء خدا باشند و متابعت شيطان را ننمايند و پيروى از او نکنند و متفرق نشوند و تفرقه ميان مسلمانان نيندازند و در روايت عياشى از حضرت صادق (ع) خطوات شيطان بولايت فلان و فلان تفسير شده
جلد 1 صفحه 263
است و در روايتى بدوستى اولى و دومى و در تفسير امام (ع) است که دخول در سلم ورود در مسالمت بقبول دين اسلام است از براى تمامى مردم در تمامى احکام اصول و فروع پس نبايد بعضى را قبول کرده و بعضى را رد نمود و ترک کرد و از اين باب است دخول در قبول ولايت على (ع) زيرا مانند دخول در قبول نبوت پيغمبر (ص) است همانا مسلمان نيست کسيکه اقرار به نبوت محمد (ص) نموده و اقرار بوصايت و خلافت و افضليت على (ع) ننموده باشد و گامهاى شيطان قدم‌هائى است که انسان در راه باطل برميدارد از غوايت و ضلالت و شقاوت و عصيان و طغيان و کفران و دشمنى شيطان با انسان واضح و آشکار است بنظر حقير دخول در سلم عبارت از تمکين حق است انسان بايد در مقابل حرف حق خاضع باشد باين معنى که فورا قبول نمايد و تعصب و لجاج و تکبر و عناد ننمايد خواه اسلام باشد خواه ايمان خواه اصول خواه فروع خواه مواعظ و سنن خواه براهين و حکم هر چه باشد و از هر که باشد که چنين شخصى را سلم و منقاد و منصف گويند و مقابل آنرا حرب و سرکش و متعصب خوانند و او کسى است که بزودى زير بار حق نميرود و چنين شخصى تابع گامهاى شيطان است و اين خو و خلق نمى‌گذارد انسان عالم و عامل شود و محبوب حق و خلق گردد و از تمام خيرات و حسنات بواسطه اين ملکه رذيله بازميماند و اين يکى از امهات اخلاق سيئه است که زاد و ولد بسيار دارد و مويد اين معنى است آنکه در اول آيه شريفه خطاب باهل ايمان شده است نه کفار و منافقان نهايت آنکه چون لفظ عموميت دارد شامل اسلام و ايمان هم ميشود و در روايات بيان اکمل افراد انقياد از حق شده است و وجه جمع بين اقوال مفسرين و اخبار معصومين عليهم السلام است و حقير دو نفر از علماء بزرگ اسلام را مشاهده نمودم که هر يک در محل خود فرد اکمل اين خلق بودند يکى در طهران مرحوم آقا شيخ آقا بزرگ ساوجى و ديگر در قم مرحوم آقا شيخ ابو القاسم کبير قمى قدس اللّه سرّهما که اگر خواسته باشم موارديرا که در مقام امتحان اين ملکه فاضله از آن دو بزرگوار مشاهده نمودم که چگونه از اوائل طلاب و ادانى خلق تمکين از حق مينمودند شرح دهم از وظيفه خود خارج ميشوم خداوند بما هم توفيق کرامت فرمايد که بتوانيم در وادى انصاف و انقياد از حق قدمى بگذاريم و از بزرگان دين تبعيت نمائيم و از گامها و دامهاى شيطان و نفس اماره محترز و مجتنب باشيم انشاء اللّه تعالى.
جلد 1 صفحه 264