اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
تَبَّت يَدا أَبِي لَهَب‌ٍ وَ تَب‌َّ «1»
تبت از تباب است بمعني هلاکت و تتبيب چنانچه ميفرمايد: فَما أَغنَت عَنهُم آلِهَتُهُم‌ُ الَّتِي يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ لَمّا جاءَ أَمرُ رَبِّک‌َ وَ ما زادُوهُم غَيرَ تَتبِيب‌ٍ هود آيه 101، و ميفرمايد: وَ ما کَيدُ فِرعَون‌َ إِلّا فِي تَباب‌ٍ مؤمن آيه 37. و هلاکت را نسبت بدو دست ابي لهب ميدهد که ميفرمايد:
تَبَّت يَدا أَبِي لَهَب‌ٍ براي اينکه است که ظلم‌هايي که نسبت بحضرت رسالت کرد اکثر بدستهاي او بود بالاخص موقعي که عبا بگردن حضرت انداختند آن قدر فشار دادند که نفس در سينه مبارک حضرت حبس شد و حضرت روي زمين افتاد خيال کردند حضرت از دنيا رفته، و ظلم‌هاي ديگر. و هلاکت دست باين است که آنها را غل ميکنند بگردن، و در دنيا از کار افتادن دست است چنانچه يهود گفتند: وَ قالَت‌ِ اليَهُودُ يَدُ اللّه‌ِ مَغلُولَةٌ غُلَّت أَيدِيهِم وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَل يَداه‌ُ مَبسُوطَتان‌ِ يُنفِق‌ُ کَيف‌َ يَشاءُ مائده
جلد 18 - صفحه 256
آيه 64.
و ابي لهب پسر عبد المطلب عم پيغمبر اکرم بوده و اعلي عدو آن حضرت بود و زوجه او ام جميل دختر حرب خواهر ابي سفيان بود، بعضي گفتند: ابي لهب کنيه او بوده و نام او عبد العزي بوده و چون عزي اسم يکي از اصنام قريش است لذا خداوند به کنيه ذکر فرموده، و بعضي گفتند: نام ديگر از اصنام را داشته لکن تحقيق اينکه است که ابي لهب اسم او بوده زيرا حضرت عبد المطلب نام فرزندش را عبد العزي نميگذارد چنانچه نام پدر حضرت رسالت را عبد اللّه گذارده و پدر امير المؤمنين که ابي طالب باشد عمران گذارده، و ابي لهب او را گفتند: براي اينکه بود که در مورد غيظ و غضب صورتش برافروخته ميشد مثل آتش که شعله‌ور گردد که ميفرمايد: (انطَلِقُوا إِلي ظِل‌ٍّ ذِي ثَلاث‌ِ شُعَب‌ٍ لا ظَلِيل‌ٍ وَ لا يُغنِي مِن‌َ اللَّهَب‌ِ) يعني فروگزار نميشود شراره آن آتش.
وَ تَب‌َّ بعضي گفتند: تکرار تب براي تأکيد است، بعضي گفتند: اول انشاء است و دوم اخبار است، بعضي گفتند: هر دو اخبار است.
اقول: اول تبت يدا أبي لهب فاعل تبت يدين ابي لهب است و دوم و تب فاعل خود ابي لهب است لذا اول را تأنيث آورد و دوم را مذکر فرمود که هم دستهاي او بغل و زنجير آتشي گرفتار ميشود و هم او را بنفسه در آتش و هلاکت مياندازند که مصداق: خُذُوه‌ُ فَاعتِلُوه‌ُ إِلي سَواءِ الجَحِيم‌ِ دخان آيه 47. و معناي فاعتلوه يعني او را بکشيد بميانه آتش و مصداق: خُذُوه‌ُ فَغُلُّوه‌ُ ثُم‌َّ الجَحِيم‌َ صَلُّوه‌ُ الحاقه آيه 31.