مثال، براى تفهيم مطلب به مردم، نقش مؤثّرى دارد. مسائل معقول را محسوس و بدينوسيله راه را نزديک وعمومى مى‌کند، درجه اطمينان را بالا مى‌برد ولجوجان را خاموش مى‌سازد. در قرآن مثال‌هاى فراوانى آمده است از جمله:
مثال حقّ، به آب و باطل به کفِ روى آب. «1» مثال حقّ به شجره‌ى طيّبه و باطل به شجره‌ى خبيثه. «2» تشبيه اعمال کفّار به خاکسترى در برابر تندباد. «3» ويا تشبيه کارهاى آنان، به سراب. «4» تشبيه بت‌ها و طاغوت‌ها به خانه عنکبوت. «5» تمثيل دانشمند بى‌عمل به الاغى که کتاب حمل مى‌کند. «6» وتمثيل غيبت، به خوردن گوشت برادرى که مرده است. «7»
«1». رعد، 17.
«2». ابراهيم، 26.
«3». ابراهيم، 18.
«4». نور، 39.
«5». عنکبوت، 41.
«6». جمعه، 5.
«7». حجرات، 12.
جلد 1 - صفحه 66
اين آيه نيز در مقام تشبيهِ مجموعه‌اى از روحيّات و حالاتِ منافقان است. آنان، آتش مى‌افروزند، ولى خداوند نورش را مى‌برد و دود و خاکستر و تاريکى براى آنان باقى مى‌گذارد.
امام رضا عليه السلام فرمودند: معناى آيه «تَرَکَهُمْ فِي ظُلُماتٍ ...» آن است که خداوند آنان را به حال خود رها مى‌کند. «1»