تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
قُلْ يا أَيُّهَا الْکافِرُونَ «1» لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ «2» وَ لا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ «3» وَ لا أَنا عابِدٌ ما عَبَدْتُّمْ «4»
وَ لا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ «5» لَکُمْ دِينُکُمْ وَ لِيَ دِينِ «6»
ترجمه
بگو اى کافران
عبادت نميکنم آنچه را عبادت ميکنيد
و نه شما عبادت کنندگانيد آنرا که عبادت ميکنم
و نه من عبادت کننده‌ام آنچه را عبادت کرديد
و نه شما عبادت کنندگانيد آنرا که عبادت ميکنم
از آن شما باشد دين شما و از آن من است دين من.
تفسير
در امالى نقل نموده که جمعى از قريش که از آن جمله عتبة بن ربيعه و اميّة بن خلف و وليد بن مغيره و عاص بن سعد بودند سر راه را بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گرفته عرضه داشتند بيا عبادت کنيم ما معبود تو را و عبادت کن تو معبود ما را تا با هم شريک باشيم در امر اگر حق با ما باشد تو به بهره خود رسيده‌اى و اگر حق با تو باشد ما بهره خود را برده‌ايم پس خداوند اين سوره را نازل فرمود و ظاهرا مفاد سوره شريفه آنست که بگو اى پيغمبر در جواب کفار مکّه که چنين پيشنهادى نموده‌اند اى کسانيکه منکر توحيد خدائيد من بعد از اين عبادت نميکنم آنچه را شما عبادت ميکنيد چون فعل مضارع منفى ظاهر در استقبال است و نه شما عبادت کنندگانيد فعلا خداى يگانه را که معبود من است چون اسم فاعل ظاهر در حال و متلبّس به مبدء است و نه من عبادت کننده‌ام فعلا خدايان شما را و براى اشاره باصرار آنها بر کفر و اينکه ممکن است در آتيه و لو بعد از فتح و ظفر اسلام آنها موحّد شوند ثانيا تکرار فرموده که و نه شما عبادت کنندگانيد فعلا خداى يگانه را اين معنى بنظر حقير رسيده ولى مفسرين اين فرق را بين تعبير بمضارع و اسم
جلد 5 صفحه 446
فاعل رعايت ننموده‌اند و بنابر آنکه فرقى نباشد تکرار بيش از اين ميشود و وجوهى از براى آن ذکر نموده‌اند که خالى از مناقشه نيست بلى اين وجه که گفته‌اند در کلام عرب تکرار در اين مقامات رائج است و شواهدى براى آن ذکر نموده‌اند صحيح است و حقير مکرّر تذکّر داده‌ام که آن از لوازم وعظ و خطابه و انذار و ارشاد است و اينجا علاوه بر آنچه در اين مقامات براى تأکيد کلام معمول شده نکته خاص دارد که ذکر شد و محتمل است يکى از نکات تکرار معادل شدن جمله‌اى که براى بقاء آنها بر کفر ذکر شده باشد در عدد با دو جمله‌اى که براى تصريح ببقاء پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر عبادت حق در آتيه و حال ذکر شده چنانچه لفظ ما هم باين مناسبت در چهار جمله تکرار شده با آنکه مناسب در دو جمله‌اى که مراد از آن ذات احديّت است لفظ من ميباشد خلاصه آنکه جور شدن اطراف کلام با هم خود امرى است که بلغاء ملحوظ مينمايند و قمى ره در نکته تکرار و سبب نزول از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که قريش به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفتند بيا عبادت کن خدايان ما را يک سال و ما هم عبادت ميکنيم خداى تو را يک سال و اين کلام را دو مرتبه گفتند لذا خداوند هم مانند آنها جواب گوئى فرمود از آنان حقير عرض ميکنم اين هم بملاحظه جور شدن کلام است که لطف مخصوصى دارد و در خاتمه باز تأکيد فرموده عدم موافقت پيغمبر خود را با آنها براى آنکه بکلّى مأيوس شوند و تهديد و وعيد بر مخالفت آنها باشد و اعلام ختم مذاکرات و آمادگى براى هر گونه طرفيّت و ضدّيت که ميفرمايد بگو از آن شما باشد دين باطل خودتان و از آن من باشد دين من که حق است خلاصه آنکه شما دين مرا قبول ننمائيد من هم دين شما را قبول ندارم و بر دين خود ثابتم و ميکوشم تا خداوند مرا بر شما ظفر دهد در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه قرائت نمايد سوره قل يا ايّها الکافرون و قل هو اللّه احد را در يکى از نماز هاى واجب خود خداوند او و پدر و مادرش را بيامرزد و نام او را از ديوان اشقياء محو نمايد اگر شقى باشد و در ديوان سعداء ثبت فرمايد و زنده بدارد او را با آنکه سعيد باشد و بميراند او را با آنکه سعيد باشد و مبعوث فرمايد او را با آنکه شهيد
جلد 5 صفحه 447
باشد و در مجمع و کافى از آن حضرت نقل نموده که قل يا ايّها الکافرون را پدرم فرموده ربع قرآن است و در مجمع علاوه فرموده که وقتى فارغ ميشد از قرائت آن ميفرمود أعبد اللّه وحده أعبد اللّه وحده و قمى ره از آن حضرت نقل نموده که چون فارغ شدى سه مرتبه بگو دينى الاسلام و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 5 صفحه 448