تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَعْطَيْناکَ الْکَوْثَرَ «1» فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ «2» إِنَّ شانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ «3»
ترجمه
همانا ما عطا کرديم بتو خير کثير را
پس نماز بخوان براى پروردگارت و بلند نما دستت را در تکبيرات مقابل قبله
همانا دشمن تو دم بريده و مقطوع النّسل است.
تفسير
خداوند منّان در اين سوره مبارکه منّت نهاده است بر پيغمبر خود و ميفرمايد همانا ما عطا نموديم بتو کوثر را که آن موضوع براى مبالغه در کثرت است و در خير کثير استعمال ميشود و در روايات متعدّده بنهرى که جارى از زير عرش است در بهشت و آبش از شير سفيدتر و از عسل شيرين‌تر و از سر شير گواراتر و مخصوص به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امير المؤمنين عليه السّلام و دوستان او است و بحوض کوثر که آن هم مخصوص است به پيغمبر و ساقى آن امير المؤمنين و ائمه طاهرين ميباشند و بايد دوستان خودشان را از آن مشروب نمايند و دشمنان خودشان را مطرود تفسير شده و عامّه و خاصّه نقل نموده‌اند که هر که از آن بنوشد داخل در بهشت شود و جمعى را از آن تشنه برانند و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عرضه دارد پروردگارا اينها امّت منند و خطاب رسد که تو نميدانى آنها بعد از تو چه کردند و چه بدعتها گذاردند و در بعضى از روايات ذکر شده که آن نهرى است در بهشت خداوند آنرا عوض از پسر به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کرامت فرموده و در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد شفاعت است و مفسرين آنرا بعلم و عمل و نبوّت و کتاب و شرف دارين و ذريّه طاهره و مطلق خير کثير تفسير نموده‌اند و بنظر حقير ظاهر آيه شريفه همان مطلق خير کثير است و آنچه در روايات ذکر شده مصاديق حقيقيّه معنويّه است که مخفى از انظار عامّه بوده و براى تنبّه مردم بآن پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه
جلد 5 صفحه 444
اطهار عليهم السلام ذکر فرموده‌اند و مفسرين هم هر يک بنظر خودشان مصداقى از مصاديق جليّه را بيان نموده‌اند و با عموم لفظ و شمول آن نسبت بتمام معانى مذکوره وجهى براى تخصيص ببعض نيست چون آنچه ذکر شده از مصاديق خير کثير است ولى آيه اخيره که خداوند ميفرمايد بحبيب خود همانا دشمن تو او ابتر و دم بريده و مقطوع النّسل و بى‌ثمر و عقب و بى‌باقيات صالحات است و آنچه در شأن نزول اين سوره قمّى ره و ابن عباس نقل نموده‌اند که يکى از مشرکين مکّه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را ابتر خواند بعد از فوت پسرش از حضرت خديجه پس اين سوره نازل شد قرينه و دليل است بر آنکه مراد همان ذريّه طاهره است چون اين معنى مناسب و مقابل با ابتر بودن آن مشرک و معاند است و چون اقرب ذريّه طاهره به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اصل ايشان حضرت زهراء عليها السلام است بنظر حقير متعيّن به اراده از خير کثير ميباشد و اين يکى از معجزات بزرگ قرآن است که در صدر اسلام قبل از ولادت حضرت زهرا ظاهرا خداوند خبر داده که ما مقدّر نموديم براى تو دخترى را که از او نسل تو در عالم منتشر گردد بطوريکه هيچ نسبى بپايه شهرت نسب تو نرسد و دشمن تو بى‌عقب بماند و همين طور هم شده چون نه از عاص که در روايت ابن عباس ذکر شده نسلى مشهود ميباشد و نه از عمرو بن عاص که قمّى ره نقل نموده اثرى ظاهر است و خداوند پيغمبر خود را امر فرموده که بشکرانه اين نعمت نماز بخواند و دو دست مبارک را در تکبيرات نماز اعمّ از تکبيرة الاحرام و غيرها بطوريکه کف‌ها رو بقبله باشد بلند نمايد تا محاذى با صورت گردد چنانچه در روايات معتبره بآن تصريح شده و يکى از معانى نحر به پيش سينه رسيدن و بآن مقابل قبله شدن است ولى اهل سنت اين آيه را بنماز عيد و قربانى شتر تفسير نموده‌اند و ظاهرا گول تبادر بدوى و انحر را خورده‌اند و غافل از تخصيص بدون مخصّص فصلّ لربّک شده‌اند و بعضى از مفسرين ما هم تبعيّت نموده‌اند در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه قرائت نمايد سوره انا اعطيناک الکوثر را در نمازهاى واجب و مستحبّ خود خداوند در روز قيامت او را از حوض کوثر سيراب نمايد و در پناه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در زير درخت طوبى او را جاى دهد انشاء اللّه تعالى و الحمد للّه رب العالمين.
جلد 5 صفحه 445