اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا أَنتُم عابِدُون‌َ ما أَعبُدُ «3»
و شما هم نيستيد که عبادت کنيد آنچه من عبادت ميکنم.
اشکالين: يکي آنکه چرا فرمود: ما اعبد بايد بفرمايد: من اعبد زيرا ما اطلاق بر غير ذوي العقول ميشود، ديگر آنکه بسياري از کفار بشرف اسلام مشرف شدند
جلد 18 - صفحه 248
چنانچه در سوره بعد ميفرمايد: وَ رَأَيت‌َ النّاس‌َ يَدخُلُون‌َ فِي دِين‌ِ اللّه‌ِ أَفواجاً که گروه گروه وارد و داخل دين خدا ميشوند.
اما جواب از اشکال اول بعضي گفتند: ما بمعني من است. و ما مي‌گوييم: مراد از ما طريقه و مشي من يعني شما کفار بطريقه و مشي من نخواهيد عمل کرد که توحيد باشد.
و اما از دوم: قبلا تذکر داديم که مراد کفاري هستند که بواسطه سياهي قلب و قساوت قلب و عناد و عصبيت و کبر و نخوت و هواهاي نفساني و حب جاه و وساوس شيطاني و معايب ديگر از قابليت ايمان افتاده‌اند و اگر هم اظهار ايمان کنند ظاهري است و در باطن منافق بودند که ميفرمايد: وَ مِمَّن حَولَکُم مِن‌َ الأَعراب‌ِ مُنافِقُون‌َ وَ مِن أَهل‌ِ المَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَي النِّفاق‌ِ لا تَعلَمُهُم نَحن‌ُ نَعلَمُهُم سَنُعَذِّبُهُم مَرَّتَين‌ِ ثُم‌َّ يُرَدُّون‌َ إِلي عَذاب‌ٍ عَظِيم‌ٍ توبه آيه 101. و آنهايي که ايمان آوردند هم بسياري ايمان راسخ نبود چنانچه ميفرمايد: قالَت‌ِ الأَعراب‌ُ آمَنّا قُل لَم تُؤمِنُوا وَ لکِن قُولُوا أَسلَمنا وَ لَمّا يَدخُل‌ِ الإِيمان‌ُ فِي قُلُوبِکُم حجرات آيه 14.
مضافا به اينکه ايمان مرکب ارتباطي است يک جزئش اگر از بين برود تمامش از بين ميرود و جزء عمده ايمان ولايت است که اکثر نداشتند و چه بسيار ضروريات دين و مذهب را بسا منکر ميشدند و لو يک ضروري باشد که بزوالش ايمان زايل ميشود. بعلاوه در ايمان گفتيم چهار امر لازم است اول قطع و يقين بجميع ارکان دين، دوم عقيده و دلبستگي و در بند بودن، سوم اقرار قلبا و لسانا، چهارم تسليم و مصداقش بسيار کم است خاص بعض شهداء در زمان نبي و افراد معدودي که خلجان در دين آنها نيامده و کوتاهي در امر دين نکرده و قرآن را هجر نکرده که ميفرمايد: وَ قال‌َ الرَّسُول‌ُ يا رَب‌ِّ إِن‌َّ قَومِي اتَّخَذُوا هذَا القُرآن‌َ مَهجُوراً فرقان آيه 30.
بعلاوه بسيار معاصي هست که تصريح شده که باعث زوال ايمان ميشود و در ايمان موافات که بقاء ايمان است تا آخر عمر شرط است ميترسم بيش از اينکه بروم علي ماند و حوضش.
249