تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ وَ الْمَلائِکَةُ وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (210)
ترجمه
آيا منتظر ميباشند مگر آنکه آيد ايشانرا خدا در سايه‌بانهائى از ابر و فرشتگان و گذشته شود کار و بسوى خدا برگشت کند امور..
تفسير
استفهام چون انکارى است بمنزله نفى است لذا متعقب بالا شده است يعنى منتظر نمى‌باشند کفار چيزيرا مگر آنکه بيايد آنها را عذاب خداوند و بنابراين مضاف حذف و اعراب آن بمضاف اليه داده شده است و ظلل جمع ظله است و به معنى سايبان است و غمام ابر سفيد است که مورد نزول رحمت است و اگر مورد غضب شود اصعب است و ملائکه بنقل از قراء سبع مرفوع و فاعل فعل محذوف است که کلام دلالت بر آن دارد که ياتى باشد يعنى و آنکه بيايند ملائکه و در عيون و توحيد از حضرت رضا (ع) نقل نموده است که الا ان ياتيهم اللّه بالملائکه فى ظلل من الغمام نازل شده است و گذشتن امر عبارت است از هلاک و انقضاء وقت چاره و بعضى گفته‌اند عبارت است از فراغت از محاسبه و رسيدن هر کس بجزاى عمل خويش و برگشت امور به خداوند مکرر توضيح داده شده است و در اينجا شايد مراد سلطنت مطلقه الهيه باشد در آخرت و بعضى از قراء ترجع بفتح تا و کسر جيم قرائت نموده‌اند و در تفسير امام (ع) معنى آيه باين تقريب بيان شده است که آيا کفار عنود بعد از ايضاح حق بسبب آيات بينات و قطع معاذير بمعجزات باهرات منتظر چيزى هستند مگر آنکه خداوند در سايبانهائى از ابر سفيد براى آنها ظهور نمايد با آنکه محال است يا آنکه ملائکه بر آنها
جلد 1 صفحه 265
نازل شوند با آنکه باطل است زيرا وقتى ملائکه نازل ميشوند که کار گذشته باشد و امر بهلاکت صادر شده باشد و امور از اختيار بندگان خارج شده باشد و بسلطنت مطلقه الهيه بازگشت نمايد پس جاى انتظار چيزى نيست جز هلاکت که انتظار آن عين جهالت است و اين معنى بنظر حقير خالى از هر تکلف و تقدير و وافى باطراف مرام و واجد محسنات کلام است و امام تفاسير است و از حضرت باقر (ع) روايت شده است که مراد ظهور دولت حقه الهيه است در هفت قبه از نور در نجف اشرف که در آن موقع امتياز مؤمن از کافر در صورت آنها ظاهر مى‌شود بسبب داغى که بر خرطوم کافر نهاده شده است و اين معنى مراد از قضى الامر است فيض ره فرموده اين در رجعت است حقير عرض مى‌کنم اين معنى مناسب است باغمام که گفته‌اند ابر سفيد است نه آنچه از مفسرين ابتدائا ذکر شد که آيت عذاب باشد چون با توجيه مذکور بنظر حقير مناسب نمى‌شود و با ذوق ادبى سازش ندارد مگر آنکه مراد مطلق ابر باشد که در لغت هم نقل شده است.