اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِأَصحاب‌ِ الفِيل‌ِ «1»
الکلام في فضلها- از إبن بابويه باسناده از حضرت صادق (ع) فرمود:
(من قرأ
جلد 18 - صفحه 229
في فرائضه الم تر کيف فعل شهد له يوم القيامة کل سهل و جبل و مدر بانه کان من المصلين و ينادي له يوم القيامة مناد: صدقتهم علي عبدي قبلت شهادتهم له ادخلوه الجنة و لا تحاسبوه فانه ممن احبه و احب عمله)
و از خواص القرآن از حضرت رسول فرمود:
(من قرأ هذه السورة اعاذه اللّه من العذاب و المسخ في الدنيا)
، و در نسخه ديگر:
(عافاه ايام حياته في الدنيا من المسخ و القذف)
و اخبار ديگر.
و در اخبار و فتاواي علماء دارد که اينکه سوره با سوره لايلاف يک سوره است چنانچه گذشت که سوره و الضحي و الم نشرح هم يک سوره است، و در فرائض اگر چه قرآن بين سورتين جايز نيست لکن اينکه دو مورد جايز است چون حکم يک سوره دارد. و قصه اصحاب فيل بسيار مفصل است و جنبه تاريخي دارد و مدرک صحيحي هم بر آن نداريم لذا از آن صرفنظر ميکنيم و چندان فايده هم در بيان آن ندارد و فقط اکتفاء ميکنيم بآنچه در اخبار ائمه اطهار است آن هم فقط ترجمه بنحو خلاصه مفاد اخبار، و سه حديث داريم يکي از کليني بسند معتبر از ابان بن تغلب از حضرت صادق (ع)، و دومي نيز از کليني مسندا از هشام بن سالم از حضرت صادق (ع) و سومي از امالي شيخ طوسي از عبد اللّه بن سنان از حضرت صادق (ع) از پدر بزرگوارش از جد عالي مقدارش عليهم السلام و خلاصه مفاد اينکه اخبار اينکه است که:
ابرهه سلطان يمن و سه ابرهه بودند سلاطين يمن ابرهة بن حارث و ابرهة بن الصباح و ابرهة بن الاشرم و آن سومي صاحب الفيل بود و کنيه او ابو يکسوم بود و با اهل حجاز عداوت شديدي داشت و چون ديد آنها بيتي دارند که کعبه معظمه باشد و از اطراف ميآيند براي طواف و حج بجا ميآورند چون حج از زمان ابراهيم که بناي کعبه نمود در بني اسماعيل بود چنانچه در آيه شريفه دارد:
وَ إِذ بَوَّأنا لِإِبراهِيم‌َ مَکان‌َ البَيت‌ِ أَن لا تُشرِک بِي شَيئاً وَ طَهِّر بَيتِي‌َ لِلطّائِفِين‌َ وَ القائِمِين‌َ وَ الرُّکَّع‌ِ السُّجُودِ وَ أَذِّن فِي النّاس‌ِ بِالحَج‌ِّ يَأتُوک‌َ رِجالًا وَ عَلي کُل‌ِّ ضامِرٍ يَأتِين‌َ مِن کُل‌ِّ فَج‌ٍّ عَمِيق‌ٍ حج آيه 26 و 27. و در اخبار دارد که هر که در همان عالم أرواح جواب داد و لبيک گفت مشرف بحج ميشود، يک مرتبه لبيک گفت يک مرتبه مشرف ميشود زيادتر
جلد 18 - صفحه 230
گفت بعدد لبيک او تشرف بحج او زيادتر ميشود غاية الامر در دوره جاهليت در کيفيت حج آنها تغييراتي پيدا کرده بود که ميفرمايد: وَ ما کان‌َ صَلاتُهُم عِندَ البَيت‌ِ إِلّا مُکاءً وَ تَصدِيَةً انفال آيه 35. و بالجملة ابرهه بيتي در يمن در مرکز سلطنتي خود بنا کرد، و گفتند:
بطلا و جواهرات مزين نمود در مقابل کعبه و دستور داد بيايند و دور آن طواف کنند و قصد کرد که کعبه را خراب کند و اهلش را بقتل رسانند لشگر انبوهي تهيه کرد و با فيل جنگي حرکت کردند و آمدند تا چند ميلي مکه و در اثناء راه برخوردند بشتران حضرت عبد المطلب که گفتند دويست شتر بودند آنها را گرفتند خبر بحضرت عبد المطلب رسيد حضرتش تشريف برد نزد ابرهه حاجب ابرهه حضرت را شناخت بابرهه خبر داد که سيد و رئيس و بزرگ قريش آمد نزد تو اجازه داد حضرت عبد المطلب وارد شد.
ابرهه از هيبت و جلال و بزرگي و جمال آن حضرت بخود آمد او را تکريم نمود و پهلوي خود جاي داد ابرهه به مترجم خود گفت: بپرس که براي چه آمده مترجم سؤال کرد حضرت فرمود: شتران مرا قومش گرفته‌اند آمده‌ام که بگويد بمن رد کنند مترجم بابرهه گفت ابرهه گفت: اينکه را گفتيد اعقل و اشرف و سيد و بزرگ قريش است ولي فعلا در نظر من خيلي کوچک و حقير آمد اگر از من خواهش کرده بود که من صرفنظر کنم از خرابي کعبه و قتل اهلش من اجابت ميکردم و برميگشتم اينکه براي چند شتر که از او گرفته شده آمده است.
مترجم بحضرت عبد المطلب عرض کرد حضرت فرمود: (انا رب الإبل و للبيت رب) من صاحب شتران هستم و از براي خانه کعبه هم صاحبي هست او جلوگيري ميکند.
اقول: آمدن حضرت عبد المطلب نه براي شترها بود بلکه براي تهديد و تخويف ابرهه بود که خداوند روزگار او را تباه ميکند و او و قومش را هلاک ميکند.
ابرهه دستور داد شتران او را رد کنيد حضرت برگشت در مراجعت بفيل بزرگ ابرهه رسيد که نامش محمود بود فرمود: محمود ميداني تو را براي چه آورده‌اند!.
جلد 18 - صفحه 231
فيل بسر اشاره کرد که نميدانم. عبد المطلب فرمود که: تو را آورده‌اند براي خرابي کعبه آيا خراب ميکني!- بسر اشاره کرد که: نه خراب نميکنم.
حضرت عبد المطلب رفت قوم ابرهه آمدند يک ميلي مکه آنچه کردند فيل پيش نرفت از هر طرفي بردند پيش نرفت. حضرت عبد المطلب فرمود: فرزند مرا بگوئيد بيايد عباس را آوردند گفت: غير اينکه را ميخواهم، حضرت ابي طالب را آوردند فرمود: غير اينکه را ميخواهم، حضرت عبد اللّه را آوردند فرمود: برو بالاي کوه ببين چه ميبيني رفت و آمد گفت: از دور يک سياهي شديد نمايان است فرمود: برو دقت کن چه ميبيني آمد قدري هم هوا روشن شده بود ديد ابابيل بسيار که مثل ابر تمام هوا را سياه کرده و در منقار آنها يک سنگ ريزه است و در چنگال آنها دو سنگ ريزه که گفتند: از عدس بزرگتر بود و از نخود کوچکتر اينها آمدند بالاي سر قوم ابرهه که اصحاب فيل بودند و هر کدام به نشاني که خطا نداشت بر سر آنها ريختند و تمام مثل الف جويده روي زمين ريخته شدند.
اينکه بود خلاصه قصه اصحاب فيل و در اينجا سه تنبيه داريم تذکر دهيم:
تنبيه اول- اينکه از اينکه اخبار استفاده ميشود که حضرت عبد المطلب مقام ولايت و وصايت و خلافت از جدش ابراهيم داشته و حجت وقت بوده که زمين خالي از حجت نبوده و بعلم لدني از جانب حق اينکه پيشامدها را ميدانسته و با فيل سؤال و جواب ميکرده، و اينکه کفرياتي که سني‌ها در حق او ميگويند که العياذ مشرک بوده فاسد و باطل است بلکه داراي مقام عصمت بود که در انبياء و اوصياء انبياء شرط اولي است.
تنبيه دوم: اينکه شبيه اينکه قضيه قضيه يزيد و متوکل است که يزيد قصد خراب کردن کعبه و قتل اهل مکه کرد در سال سوم خلافتش و خداوند بچه کيفيت او را هلاک کرد که پايش در رکاب اسب گير کرد و هر قطعه گوشت او بسنگ کوه گرفت و هلاک شد، و متوکل گاو بست که مرقد مطهر ابي عبد اللّه (ع) را خراب کند گاوها پيش نرفتند آنچه آنها را زدند تا هلاک شدند، آب بست آبها از حد حرم تجاوز نکردند و عاقبت
جلد 18 - صفحه 232
متوکل را قطعه قطعه کردند پسرش با غلامان زنگي.
تنبيه سوم: ابناء امروزه بدانند که سنت الهي تبديل و تحويل ندارد ميفرمايد:
سُنَّةَ اللّه‌ِ الَّتِي قَد خَلَت مِن قَبل‌ُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللّه‌ِ تَبدِيلًا فتح آيه 23. و نيز ميفرمايد:
فَهَل يَنظُرُون‌َ إِلّا سُنَّت‌َ الأَوَّلِين‌َ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّت‌ِ اللّه‌ِ تَبدِيلًا وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّت‌ِ اللّه‌ِ تَحوِيلًا فاطر آيه 42. با دين خدا با مقدسات دين نميشود طرف شد که روزگارتان سياه ميشود و نتيجه هم نميگيرند بپردازيم بتفسير سوره مبارکه.
أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِأَصحاب‌ِ الفِيل‌ِ أَ لَم تَرَ برؤيت قلبي و درک علمي نه برؤيت بصري و عيني زيرا پيغمبر در همان سال عام الفيل علي المشهور بدنيا آمد و متولد شد و قضيه اصحاب فيل ميان اهل حجاز بلکه ممالک ديگر معلوم و مشهور و مورد مذاکره بود و حضرت ميدانست.
کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ کيف اشاره بشدت و سختي عقوبت آنها است.
فَعَل‌َ رَبُّک‌َ نسبت فعل بخداي متعال براي اينکه است که ابابيل مأمور بامر او و ارسال او بودند و در تحت مشيت و اراده او بودند مثل معجزاتي که بدست انبياء جاري ميشد فعل خدا بود بدست آنها ظاهر ميشد موسي فقط القاء عصا ميکرد ولي خدا آن را حيه و افعي ميکرد و سحر سحره را مي‌بلعيد، و ضرب عصا ميکرد و خدا دوازده چشمه از سنگ جاري ميکرد و دوازده جاده در دريا احداث ميفرمود، عيسي فقط قم باذن اللّه ميگفت و خدا مرده را زنده ميفرمود و هکذا و ابابيل فقط امطار حجاره ميکردند ولي خدا آنها را کعصف مأکول مينمود.
بِأَصحاب‌ِ الفِيل‌ِ مراد اينکه نيست که صاحبان فيل بودند بلکه مراد کساني که همراه فيل آمده بودند که لشگر ابرهه بودند که صاحب بمعني همراه است و هم صحبت و اينکه عامه افتخار ميکنند به اينکه أبا بکر صاحب رسول اللّه است دليل بر مقام ابي بکر نيست چه بسا مؤمن با کافر و منافق هم صحبت و همراه ميشود چنانچه در قرآن ميفرمايد: وَ اضرِب لَهُم مَثَلًا رَجُلَين‌ِ- الي قوله- وَ ما کان‌َ مُنتَصِراً کهف آيه 32 الي 44 که کافر و مؤمن با هم مصاحب بودند.
233