آنچه از اين آيه استفاده مىشود اين است که مردم در ابتدا زندگى ساده و بسيطى داشتند، ولى کمکم در اثر کثرت افراد و ازدياد سليقهها، اختلافات و درگيرىها پيش آمد. در برخى از روايات، اين زمان به دوران قبل از حضرت نوح عليه السلام تطبيق شده که در آن زمان، مردم زندگى ساده و محدودى داشته و در بىخبرى به سر مىبردند. «1» سپس افراد بر سر
«1». تفسير نورالثقلين، ج 1، ص 209.
جلد 1 - صفحه 329
بهرهگيرى از منابع طبيعى و اينکه هرکسى مىخواست ديگرى را به استخدام خود درآورده و از منافع او بهره ببرد، اختلاف کرده و جوامع و طبقات پيش آمد. لازمهى زندگى اجتماعى، وجود قانون محکم و عادلانهاى است که بتواند اختلافات را حل نمايد، خداوند پيامبران را براى حل اختلافات و رفع درگيرىها، مبعوث نمود و کتابهاى آسمانى را نازل نمود، ولى گروهى آگاهانه و از سر لجاجت، در برابر انذار و تبشير پيامبران مقاومت کرده و خود بوجود آورندهى اختلافات ديگرى نيز شدند. امّا خداوند با لطف خويش افرادى که مستعد و پذيراى هدايت بودند، هدايت نمود و آنهايى که در اثر حسادت و يا ظلم مقابله مىکردند، به حال خود رها کرد تا کيفر خود را ببينند.
در تفسير جوامع الجامع آمده است که «کانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً»، يعنى «على دين واحد» همه مردم بر فطرت خداشناسى بودند.
انتقاد قرآن، از اختلاف لجوجانهاى است که انسان حاضر به پذيرش داورى انبيا و قانون خداوند نباشد وگرنه اختلافى که عاقبت تسليم عدالت شود، اشکالى ندارد. همچون اختلاف دو کفّهى ترازو که در حرکتهاى متضادّ خود، دنبال رسيدن به عدالت هستند. «فَهَدَى اللَّهُ ... لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ»