«بأساء» سختىهايى است که از خارج به انسان تحميل مىشود، مثل جنگ و سرقت.
و «ضرّاء» سختىهاى درونى است، مانند بيمارى، زخم وجراحت.
اين آيه يادآور تحمل سختى از سوى مؤمنان گذشته و هشدار و تسلّايى براى مسلمانان است. حوادث سخت، آزمايش الهى است و مشکلاتى همچون حوادث تلخِ مالى و جانى
جلد 1 - صفحه 331
همه براى ساخته شدن انسانهاست.
هر بلايى را عطايى با وى است
هر کدورت را صفايى در پى است
زير هر رنجى، گنجى معتبر
خار ديدى، چشم بگشا گل نگر
در روايتى از پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم: بهشت با سختىها پيچيده شده است. «1» و در روايت ديگرى آمده: براى مؤمنان گرفتار در دنيا، چنان پاداشى است که ديگران مىگويند:
اى کاش اين سختىها با سختى بيشترى براى ما بود. «2» آرى، مشکلات، عامل رشد و قرب و راه ورود به بهشت است.
نابرده رنج، گنج ميسّر نمىشود
مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد
تأخير استجابت دعا، مايهى ترديد نشود. خداوند بارها وعده داده است که «إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ» «3» انبيا و بندگان ما حتماً يارى مىشوند. و «کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي» «4» خداوند نوشته است که من و فرستادگانم پيروز هستيم.
به هر حال خداوند وعدهى پيروزى داده و ممکن است به دلائلى اين وعدهها به تأخير بيافتد، لکن اين تأخير نبايد سبب ترديد شود.