تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِکَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ «8»
جلد 14 - صفحه 300
جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ: پاداش ايشان که بهترين خلق‌اند نزد پروردگار ايشان جَنَّاتُ عَدْنٍ: بوستانهاى با اقامت است تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: که جارى است از زير اشجار يا قصور آنها نهرها چه بوستانهاى بى‌آب روان مرغوب نيست خالِدِينَ فِيها أَبَداً: در حالتى که پاينده باشند در آن بهشت‌ها هميشه و أبد الآباد متنعم‌اند رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ: خشنود باشد خدا از ايشان به جهت توحيد و تنزيه سبحانى از آنچه سزاوار ذات او نيست و کسب طاعات و خيرات.
از حضرت رضا عليه السّلام مروى است که مراد خشنودى خدا از ايشان، عطاء ثواب عظيم و رسانيدن ايشان به مرتبه جليل است «1» وَ رَضُوا عَنْهُ: و خشنود باشند ايشان از خدا به آنچه از ثواب بى‌حساب به ايشان مرحمت فرموده. ذلِکَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ: آنچه مذکور شد از جنان و رضوان براى کسى است که بترسد از عقوبت پروردگار خود يعنى از معاصى اجتناب نمايد و به موجبات مثوبات که طاعت است، اشتغال نمايد.
تنبيه- آيه شريفه آگاهى است به آنکه اعطاى نعم عظيمه و ثواب دائمه، در مقابل آن چيزى است که به آن متصف بوده‌اند از ايمان و اعمال صالحه. و نيز دالّ است بر آنکه ملاک امرى که موجب چنين مکرمت و عنايت عظمى باشد، ترس الهى است که آن مقدم به طاعات و تارک محرمات باشد و لذا ختم آيه را به آن فرمود که (ذلِکَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ).
بيان- خشيت (ترس خاص) حالت نفسانيه است. ناشى شود از شعور به عظمت پروردگار و هيبت و خوف حجب از قرب او، و اين حالت حاصل نمى‌شود مگر براى کسى که اطلاع يابد بر جلال کبريائى و بچشد لذت قرب سبحانى را و لذا در آيه ديگر اختصاص داده خشيت را به علما و فرموده. (إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ) «2».
«1» منهج الصادقين (چ سوم- تهران) ج 10 ص 314.
«2» سوره فاطر، آيه 28.
جلد 14 - صفحه 301
تتمه- در احاديث معتبره از خاصه و عامه وارد شده که اين آيات در شأن حضرت امير المؤمنين عليه السّلام و شيعيان آن سرور نازل شده: از جمله:
1- علامه مجلسى (رحمه اللّه) از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده چون اين آيه نازل شد، حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: مصداق اين آيه، تو و شيعيان تو هستند و شيعيان روز قيامت خواهند آمد، تو و شيعيان تو راضى و پسنديده، و خدا از شما راضى.
و خواهند آمد دشمنان تو غضبناک و غلى در گردن ايشان. «1» 2- ابو القاسم الحسکانى در شواهد التنزيل روايت نموده از يزيد بن شراحيل کاتب امير المؤمنين عليه السّلام گفت: شنيدم از آن حضرت که فرمود:
رسول خدا قبض روح شد در حالتى که به سينه من تکيه کرده بود، پس در آن حالت فرمود، يا على شنيده‌اى قول خدا را که (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) پس فرمود: ايشان شيعيان تواند و موعد من و شما در نزد حوض کوثر است. هرگاه جمع شوند امتان براى حساب، خواهند خواند شما را با روى‌هاى سفيد نورانى «2».
3- ابن عباس روايت نموده که اين آيه در شأن حضرت على عليه السّلام و اهل بيت او نازل شده «3» و ابن مردويه و ساير محدثين عامه به طرق متعدده اين مضمون را روايت نموده‌اند «4» و مؤيد اين است که فخر رازى و غير او از ابن مسعود روايت نموده که حضرت پيغمبر فرمود: «علىّ خير البشر، من ابى فقد کفر». يعنى على عليه السّلام بهترين بشر است و هر که ابا کند کافر است. «5»
«1» بحار الانوار، چ جديد، ج 35، باب 13 ص 347- 346 روايت 22. و به اين مضامين در تفسير فرات الکوفى، چ نجف، ص 219- 218.
«2» شواهد التنزيل، (چ اول، بيروت)، ج 2، ص 356.
«3» مجمع البيان (1403)، ج 5 ص 524.
«4» المناقب، خوارزمى (چ مکتبة نينوى الحديثه- طهران). فصل 17، ص 187. و حلية الابرار ج 1، باب 46.
«5» احقاق الحق و ازهاق الباطل (چ اسلاميه- تهران) ج 4 ص 255، و ج 3 ص 288 به بعد اکثر راويان حديث را با ذکر مدرک آورده است.
جلد 14 - صفحه 302
4- حافظ ابو نعيم اصفهانى در کتاب حلية الابرار روايت نموده از ابن عباس چون اين آيه نازل شد، حضرت رسالت به شاه اوليا خطاب نمود يا علىّ هو انت و شيعتک تأتى انت و شيعتک الىّ يوم القيمة راضين مرضييّن. اى على مراد خير البريه توئى و شيعيان تو؛ چون روز قيامت حق تعالى خلق را برانگيزاند، در آن روز تو و شيعيان تو از خدا راضى باشيد و خدا از شما راضى باشد «4».
«4» کتاب غاية المرام بحرانى (چ دار القاموس الحديث) در مقصد دوم، باب 27، ص 327 يازدهمين روايتى را که از طريق عامه آورده همين روايت حافظ ابو نعيم اصفهانى است و ترجمه همان کتاب بنام کفاية الخصام (چ دوم- تهران)، باب 94 ص 421.
جلد 14 - صفحه 303
سوره نود و نهم « (الزلزال)»
سورة الزلزال- اين سوره مبارکه مدنى است. نزد ابن عباس و قتاده و نزد ديگران مکى است.
عدد آيات- هشت نزد کوفى و نه نزد ديگران.
عدد کلمات- سى کلمه.
عدد حروف- يکصد و چهل و نه.
ثواب تلاوت- ابن بابويه (رحمه اللّه) روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام لا تملّوا من قرائة اذا زلزلت الارض فانّ من کانت قرائته فى نوافله لم يصبه اللّه بزلزلة ابدا و لم يمت بها و لا بصاعقة و لا بآفة من آفات الدّنيا فاذا مات امر به إلى الجنّة فيقول اللّه عزّ و جلّ: عبدى ابحتک جنّتى فاسکن منها حيث شئت و هويت لا ممنوعا و لا مدفوعا. ملالت پيدا نکنيد از قرائت «اذا زلزلة الارض» پس به درستى که هر که قرائت کند در نماز مستحب خود، نمى‌رساند خدا او را به زلزله هرگز و نميرد به زلزله و نه صاعقه و نه به آفتى از آفات دنيا. زمانى که بميرد، امر شود به او به بهشت، پس خدا فرمايد: بنده من مباح نمودم تو را بهشت خودم، پس ساکن بشود در بهشت من، هر جا که خواهى، منع و دفع براى تو نيست. «1»
«1». ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، چ حيدرى 1391- ص 152.
جلد 14 - صفحه 304
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ در اين سوره مبارکه علائم قيامت را فرمايد: