اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِي عَلَّم‌َ بِالقَلَم‌ِ «4»
آن خدايي که تعليم فرمود بقلم. مفسرين اقوال زيادي دارند در تفسير اينکه جمله و ما قبل از نقل آنها آنچه بنظر نزديکتر است تذکر ميدهيم و آن اينکه است که خداوند لوح و قلم را خلق فرمود و امر شد بقلم که در لوح بنويسد آنچه در عالم از بدو خلقت الي انقضاء خلقه واقع ميشود، و اينکه لوح محفوظ است که تغيير پذير نيست و علم ملائکه و انبياء در همان عالم بتوسط اينکه قلم و لوح بوده و اينکه غير از لوح محو و اثبات است که جز خودش احدي نميداند، و اولين نزول قرآن در همين لوح بتوسط همين قلم ثبت شده و اولين مشاهد اينکه لوح نور مقدس پيغمبر اکرم بوده که ميفرمايد:
بَل هُوَ قُرآن‌ٌ مَجِيدٌ فِي لَوح‌ٍ مَحفُوظٍ بروج آيه 21 و 22.
و اما مفسرين گفتند: خداوند علم کتابت را تعليم انسان کرده که بتوسط قلم بر صفحات مقاصد قلبي خود را اظهار کند، و اول کسي که علم کتابت را پيدا کرد آدم بود، و بعضي گفتند ادريس بود.
اقول: بنا بر اينکه معني آنچه خدا تعليم فرمود علم کتابت است و علم کتابت بقلم نبوده انسان پس از آنکه باو علم کتابت افاضه شد او مقاصد خود را بقلم تعليم ميکند و آيه ميگويد. خداوند بقلم تعليم فرمود اينکه اولا، و ثانيا انسان مقاصد خود را منحصر نيست که بقلم اظهار کند چه بسيار بزبان اظهار ميکند که قوه ناطقه باو عنايت شده که در تعريف انسان گفتند: حيوان ناطق نگفتند حيوان کاتب، و چه بسيار باشاره مقاصد خود را اظهار ميدارد چنانچه انسان لال با اشاره بيان ميکند، و چه بسيار نفس اعمال و افعال کاشف از بواطن و مقاصد انسان است، بعضي گفتند:
ثبات دين و تعليم غائبين و تعليم غير موجودين بکتاب است مثل صحف انبياء و تورات و زبور و انجيل و کتب اخبار و احکام و اخلاق که علماء اعلام نوشته‌اند شکر اللّه سعيهم
جلد 18 - صفحه 166
و تمام اينها بقلم بوده.
اقول: اولا کتب آسماني مثل صحف انبياء و کتب اربعة را خدا بقلم ننوشته همين نحو مکتوبا يا مثل قرآن مقروءا نازل شده، ثانيا تعليم بکتاب است نه بقلم.