اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلاَّ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ فَلَهُم أَجرٌ غَيرُ مَمنُون‌ٍ «6»
که در طريق سعادت سير کرد و تمام اجزاء خود را بکار بست و از تمام آنها بهره‌برداري نمود از عقل و ادراک و قوي و چشم و گوش و دست و پا و اجزاء داخليه و اسباب خارجيه از پيروي قرآن و رسولان و ائمه هدي.
فَلَهُم أَجرٌ غَيرُ مَمنُون‌ٍ پس از براي آنها اجري است بدون منت اينکه آنچه بنظر ميرسد. و اما مفسرين بعضي گفتند: احسن تقويم زمان رشد انسان است و اسفل سافلين زمان شيخوخت است که تمام قواي ظاهريه و باطنيه او ضعف پيدا ميکند بعضي گفتند: احسن صورت در حال شباب احسن تقويم است و اقبح صورت در حال شيخوخت اسفل سافلين است.
اقول: در اينکه خصوصيات مؤمن و کافر چندان تفاوتي ندارند و استثناء معني ندارد و شيخوخت اسفل سافلين نيست آدم ابو البشر هزار سال عمر کرد، حضرت نوح گفتند دو هزار و پانصد سال عمر کرد بسيار از انبياء و صلحاء و مؤمنين عمر طولاني داشتند و همچنين بسياري از کفار و ظلمه و فساق در سن جواني بدرک واصل شدند و مؤمن در هر حالي قرب و مقامش بيش از پيش ميشود حديثي از پيغمبر (ص) نقل ميکنند که فرمود: (المولود حتي يبلغ الحنث- يعني البلوغ- ما عمل من حسنة کتب لوالديه فان عمل سيئة لم تکتب عليه و لا علي والديه، فاذا بلغ الحنث و جري عليه القلم امر اللّه الملکين الّذين معه يحفظانه و يسددانه، فاذا بلغ اربعين سنة في الاسلام آمنه اللّه من البلايا الثلاث الجنون و الجذام و البرص فاذا بلغ خمسين خفف اللّه حسابه، فاذا بلغ ستين رزقه اللّه الانابة اليه فيما يجب، فاذا بلغ سبعين أحبه اهل السماء، فاذا بلغ ثمانين کتب اللّه حسناته و تجاوز عن سيئاته. فاذا بلغ تسعين غفر اللّه له ما تقدم من ذنبه و ما تأخر و شفعه في اهل بيته و کان اسمه اسير اللّه في الارض، فاذا بلغ ارذل العمر لکيلا يعلم بعد علم شيئا کتب اللّه له بمثل ما کان يعمل في صحته من الخير و ان
جلد 18 - صفحه 161
عمل سيئة لم تکتب عليه.
اقول: ظاهرا مراد اينکه باشد که سيئاتي که از روي ضعف عقل و نقصان تميز باشد، و مراد از اجر غير ممنون بعضي گفتند: غير منقوص يعني از اجرش کسر نميگذاريم بعضي گفتند: غير مقطوع يعني اجر او را قطع نميکنيم بدون حساب باو اجر ميدهيم بعضي گفتند: غير مکدر که باعث هم‌ّ و غم‌ّ او شود و اينکه حديث بسيار موجب اميدواري است لکن سند معتبري ندارد.